2 reacties

Opstanding: conclusie (?!)

Ik heb inmiddels in ruim anderhalf jaar 10 posts geschreven over verschillende aspecten van de opstanding. En daarmee ben ik eigenlijk wel min of meer rond. Dus ja, ondanks dat ik nog een boek over de historische Jezus ongelezen in mijn boekenkast heb staan en dat wellicht nog nieuwe stof op kan leveren bij deze een voorlopig einde aan de serie. De conclusie dus. Ik zal hier dus veel punten de revu laten passeren die ik eerder heb onderbouwd, en ook zonder elke keer naar het specifiek bericht terug te verwijzen, de verwijzing hierboven acht ik even voor nu afdoende. En bij vragen / onduidelijkheden / fouten van mijn kant kun je altijd een commentaar achterlaten 😉

De deur in huis

Nee, Jezus lichaam is na zijn dood niet weer levend geworden. Ik acht in ieder geval het tegendeel (veel) plausibeler dan dat het wel is gebeurd. Dat levert mij wel de taak om te laten zien waar de verhalen die we hebben die het tegendeel beweren dan vandaan komen.

Dat is sowieso ook waar ik mee begonnen ben: wat is een wonder, en hoe zou je dat kunnen aantonen? Nou, een wonder is mijns inziens gewoon een gebeurtenis die heel zeldzaam is, en Hume maakte het punt dat hoe zeldzamer de gebeurtenis, hoe sterker het bewijsmateriaal moet zijn dat het daadwerkelijk is gebeurd.

In dit geval is het wellicht goed om twee dingen uit elkaar te houden: de kans dat een gebeurtenis (in casu geen of juist wel een opstanding) daadwerkelijk is gebeurd en de kans dat een gebeurtenis (wel of geen opstanding) leidt tot een bepaald verhaal (over wel een opstanding). Een bayesiaan zou zeggen dat de posterior (de kans dat de opstanding heeft plaatsgevonden) afhankelijk is van de prior (hoe plausibel is een opstanding los van het bewijs dat we hebben) en het bewijsmateriaal (de bronnen, en in hoeverre kunnen die niet worden verklaard zonder daadwerkelijke opstanding).

Het moge duidelijk zijn dat los van het specifiek bewijs in het geval van Jezus de gebeurtenis van een opstanding veel minder plausibel is dan geen opstanding. Het bewijs moet dus vrij flink op de hand van de opstanding zijn om deze inherente inplausibiliteit te overwinnen. Daar staat tegenover dat een daadwerkelijke opstanding een logische verklaring zou zijn voor verhalen daarover, en we toch iets uit te leggen hebben over waar de verhalen dan vandaan kwamen als er geen echte opstanding heeft plaatsgevonden.

Het bewijs dus…

Het bewijs bevat eigenlijk twee elementen, het lege graf en de verschijningen. Als eerste lijkt het plausibel dat het verhaal over het lege graf een latere ontwikkeling is geweest. Paulus wist er niet van en onze oudste bron die het lege graf wel noemt is Markus. Maar daar lijkt het verhaal een allegorische rol te vervullen. Andere argumenten over dat vrouwen het graf ontdekt zouden hebben, of dat de priesters en zo het lichaam van Jezus wel weer tevoorschijn zouden hebben gehaald als het graf niet leeg was blijken niet sterk te zijn.

De verschijningen dan? Ja, het lijkt er op dat Petrus als eerste een ervaring heeft gehad die hij interpreteerde als een ontmoeting met Jezus. Dit kan heel goed een soort visioen zijn geweest zoals wel vaker mensen nog iets ervaren van overleden geliefden. Maar het is ook mogelijk dat dit mede is gekomen doordat men toen geloofde dat een gestorven martelaar direct bij god was en Jezus hier wellicht ook tijdens zijn leven op gehint heeft. In Petrus’ spoor kregen ook anderen dergelijke ervaringen, waarvan Paulus de belangrijkste is, omdat hij er zelf iets over zegt, zij het erg summier. Maar dat voor Paulus een verschijning niet zozeer iets fysieks lijkt te zijn als wel een verschijning direct vanuit de hemel past bij het voorgaande. Problematisch aan de evangelieverhalen over de afzonderlijke verschijningen is dat ze weinig tot geen overeenkomsten blijken te hebben wat betreft aan wie, waar en hoe ze gebeurden, wat ze niet betrouwbaarder maakt.

Bovendien roepen de verschijningen ook vragen op waarvan de belangrijkste wel is waarom er sprake was van losse verschijningen met ook weer verdwijningen? Waar was Jezus tussendoor? Was hij tussendoor ergens anders op aarde? Of was hij tussendoor in de hemel? Als het tweede, waarom dan de hemelvaart? En hoe zit het dan met de hemel? Is dat ook een fysieke plaats als Jezus er met een opgestaan fysiek lichaam heen kon? Op een andere planeet of zo?

Conclusie van deze conclusie

De conclusie is dat er eigenlijk maar heel weinig bewijs is voor de fysieke opstanding van Jezus. De verhalen over het lege graf leggen weinig gewicht in de schaal en de verhalen over de verschijningen zetten zeker zoveel vraagtekens bij een fysieke opstanding als dat ze dat ondersteunen. Bij elkaar zijn ze zeker niet genoeg om de inherente inplausibiliteit van een opstanding teniet te doen.

Een meer geestelijke opstanding dan, waarbij het graf niet leeg was en Jezus vanuit de hemel aan deze en gene is verschenen? Ja, dat is een stuk lastiger. Dit lijkt de interpretatie van de eerste generatie christenen te zijn geweest en is daarom al plausibeler dan een echte fysieke opstanding. Maar nog steeds lijkt het bewijsmateriaal niet voldoende om de inherente inplausibiliteit te overwinnen.

Kun je er desondanks gewoon in blijven geloven als christen? Ja natuurlijk. Ofwel omdat je oude geschriften nu eenmaal helemaal niet kritisch benadert en omdat je ten slotte ook in het bestaan van Zeus op de Olympus gelooft. Ofwel omdat je alleen de bijbelse geschriften serieus neemt, is een compleet andere discussie, maar lijkt in ieder geval op zijn minst een dubbele standaard. Ofwel omdat je andere ervaringen hebt gehad die volgens jou dit verhaal ondersteunen, dus extra bewijs buiten de bijbel om. In dat geval kan het interessant zijn om in de psychologische literatuur iets te lezen over cognitieve dissonantie en confirmation bias.

Advertenties

2 reacties op “Opstanding: conclusie (?!)

  1. […] Opstanding: conclusie (?!) Share this:DelenFacebookTwitterE-mailPrintVind ik leuk:LikeWees de eerste om post te waarderen. […]

  2. […] serie over de opstanding had ik min of meer afgesloten, zij het onder voorbehoud van interessante dingen uit Maurice Caseys Jesus of Nazareth: an […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: