5 reacties

Richard Rorty

Amerikaans filosoof. Zijn bekendste boek, philosophy and the mirror of nature uit 1979, heb ik zojuist uitgelezen. Weet niet of ik er nog toe kom om er uitgebreid iets over te schrijven. Moet denk ik eerst nog even bezinken. Maar bij deze alvast twee citaten uit het laatste hoofdstuk, zijn dus geen vooronderstellingen, maar de resultaten van het onderzoek. Ben ook even te lui om het te vertalen trouwens, dus ja…

[E]pistemology is the attempt to see the patterns of justification within normal discourse as more than just such patterns. It is the attempt to see them as hooked on to something which demands moral commitment – Reality, Truth, Objectivity, Reason. To be behaviorist in epistemology, on the contrary, is to look at the normal scientific discourse of our day bifocally, both as patterns adopted for various historical reasons and as the achievement of objective trurh, where “objective truth” is no more and no less than the best idea we currently have about how to explain what is going on. (p. 385)

Rorty wil vooral af van het idee dat wij absolute waarheid en 100% zekere kennis kunnen verkrijgen. In de filosofie bestaat dat idee wel, zeker sinds Descartes aan alles ging twijfelen wat hij niet 100% zeker wist. Maar gevolg is dus wel dat je je definitie van waarheid zult moeten aanpassen, zoals hij hier laat zien. Het mooie is ook dat hij hier heel compact weet te formuleren wat ik best een belangrijk punt vind: enerzijds is wetenschappelijke kennis niet zeker en altijd aan verandering onderhevig, anderzijds is het wel iets wat je niet zomaar terzijde kan schuiven als het je niet goed uitkomt of zo. Het is wel degelijk het beste waar we met de kennis van nu mee kunnen komen.

[W]e can assert all of the following:

Every speech, thought, theory, poem, composition, and philosophy will turn out to be completely predictable in purely naturalistic terms. Some atoms-and-the-void account of micro-processes within individual human beings will permit the prediction of every sound or inscription which will ever be uttered. There are no ghosts.

Nobody will be able to predict his own actions, thoughts, theories, poems, etc., before deciding upon them or inventing them. (This is not an interesting remark about the odd nature of human beings, but rather a trivial consequence of what it means to “decide” or “invent.”) So no hope (or danger) exists that cognition of oneself as en-soi will cause one to cease to exist pour-soi.

The complete set of laws which enable these predictions to be made, plus complete descriptions (in atoms-and-the-void terms) of all human beings, would not yet be the whole “objective truth” about human beings, nor the whole set of true predictions about them. There would remain as many other distinct sets of such objective truths (some useful for prediction, some not) as there were incommensurable vocabularies within which normal inquiry about human beings could be conducted (e.g., all those vocabularies within which we attribute beliefs and desires, virtues and beauty).

Incommensurability entails irreducability but not incompatibility, so the failure to “reduce” these various vocabularies to that of “bottom-level” atoms-and-the-void science casts no doubt upon their cognitive status or upon the metaphysical status of their objects. (This goes as much for the aesthetic worth of poems as for the beliefss of persons, as much for virtues as for volitions.)

Hier zit misschien iets meer jargon achter. Maar wat hij wil zeggen is dat er geen geesten zijn, alles is materie. Maar tegelijkertijd betekent dat niet we niet meer kunnen praten over opvattingen, wensen, deugden en schoonheid. Dat we dergelijke dingen niet kunnen reduceren tot stroompjes in delen van onze hersenen of wat dan ook betekent niet dat ze niet echt zijn.

Hij schept dus ruimte, ruimte voor verwondering, voor het mysterie. Maar zonder daar een ontzettende metafysica bij te halen over geesten, zielen, platonische ideeën, goden, wat dan ook.

Advertenties

5 reacties op “Richard Rorty

  1. Beste Bram

    Beste Bram

    @ Je laatste zin vul ik aan met: En dat is maar goed ook.

    Zo te lezen rekt Richard Rorty de materie uit naar de laatste wetenschappelijke vondsten van het kleine, natuurlijk ook van het grote.

    Zoals ik het verder begrijp zal mysterie dus als maar minder omvang krijgen. En tegelijk zal steeds prangender de betekenis van mysterie toespitsen op hetgeen het verruimde materie onderzoek ontsnapt. Wat niet meer verder wetenschappelijk te onderzoeken valt. Zijn er geen geesten en zo? Gaan we misschien materie zó vatten dat er samenhangen en afhankelijkheden i n m a t e r i e optreden die we nog weer later óók zullen begrijpen? Ik twijfel er niet aan, voor mij geldt dat we voortdurend uitbreidend ontdekken hoe materie werkt.

    Uit de ons bekende orale en op schrift gestelde geschiedenis blijft zo langzamerhand een steeds miniemere inhoud van mysterie over. Waar het aanvankelijk groot uitpakte voor de eerste mensen, menen wij nu dat er niets meer van mysterie zal overblijven. Of op zijn minst dat het restantje nauwelijks nog van belang zal zijn.

    En tóch!

    Zullen de oneindig kleine golfjes die we gaan ontdekken misschien toch een interactiemogelijkheid bezitten die op alles wat gebeurt een nieuwe gebeurtenis veroorzaakt? Niks “mind over matter” maar grof genomen “matter over matter”? Vanuit een tot nu toe (uitvloeiend naar een nog niet voorspelbare dag in de toekomst) leren van het mechanisme hoe we “puppets on a string” vormen, zoals we van de werking van de kleinste – en grootste – materiedeeltjes met onze voortschrijdende wetenschap ongetwijfeld zullen ontdekken dat die eenzelfde poppenspel ondergaan.

    In mijn opinie blijft ook dan het mysterie. Een GOD waarover we totaal niets weten. Die we uiterst dicht benaderd hebben met onze wetenschappelijke onderzoekingen, waarin we blijven leren kennismaken met ons verbazende onderlinge invloeden van materie. Mogelijk vinden we ook nog interactie van ons nog onbekende kleinere – en grotere – elementen. Wat zal de grote wajangspeler ons nog voortoveren? We weten het nog niet, nu niet en als ruwweg alles ontdekt is ook niet. Zinsbegoocheling zoals we zien in het verdere Oosten kunnen we gevoegelijk uitsluiten. Wat zit er in het overgebleven mysterie, hoe is dat gebouwd?

    Zitten we met materie wel op het goede spoor? Is onderzoek mogelijk vanuit de genoemde “opvattingen, wensen, deugden en schoonheid”? Om te beginnen, waaruit zijn die begrippen opgebouwd? Nu nog wazig, komt uit onderzoek hiernaar mogelijk ook een methode van weten die dichterbij “alles ontdekken” komt. En blijft er dan toch weer een mysterie over? Met nóg geduldiger ontdekken zien we mogelijk over wat jaren of eeuwen dat er hier een onzichtbare wereld naast ons ligt. Wie weet liggen daarin
    “opvattingen, wensen, deugden en schoonheid” – wellicht meetbaar met andere instrumenten. Zo ga ik in ieder geval mee met: “Rorty wil vooral af van het idee dat wij absolute waarheid en 100% zekere kennis kunnen verkrijgen”.

    Zoals je al had begrepen ben ik geen wetenschapper zoals jij en denkelijk alle meelezers die deze blogberichtenbundel tot stand brengen. Ik leer van jullie en moet het verder doen met mijn ingevingen hierover. Zo zij het…

  2. Ha Niek,
    Een aantal dingetjes:

    Zoals ik het verder begrijp zal mysterie dus als maar minder omvang krijgen.

    Nee, mijns inziens niet. Volgens Rorty (en ik denk dat ik het daar wel mee eens ben) zijn de verschillende manieren van kijken naar de werkelijkheid incommensurabel wat zoveel wil zeggen als dat ze niet tot elkaar te reduceren zijn.

    Het komt van Thomas Kuhn die naar wetenschap keek en met het idee van de paradigmawisselingen kwam. Die paradigma’s zijn ook incommensurabel, het gaat niet om een logische volgende stap (zoals dat atomen ook weer uit nog kleinere deeltjes bestaan) maar om een totaal andere kijk, zoals de algemene relativiteitstheorie stelt dat de zwaartekracht helemaal geen kracht is, maar een gevolg van de invloed van massa op de kromming van de ruimtetijd.

    Deze verschillende kijken op de werkelijkheid zijn allebei in staat om verschillende eigenschappen ervan duidelijk te maken. Dus doordat we wetenschappelijk steeds meer te weten komen (over deeltjes, het al dan niet bestaan van Higgs bosonen en wat al niet nog meer) heeft dus geen (directe) invloed op hoe mensen de wereld ervaren. Zelfs als we steeds beter weten in welke hersengebieden er activiteit komt bij verliefdheid hoeft het mysterie dat liefde is niet kleiner te maken.

    Nou ja, ik hoop dat dit enigszins duidelijk is…

    Niks “mind over matter” maar grof genomen “matter over matter”?

    Ook hier is Rorty duidelijk: matter en mind zijn twee manieren van kijken naar hetzelfde fenomeen. Ze zijn incommensurabel, maar niet incompatibel, niet tegenstrijdig dus. We hoeven dus niet al onze emoties in reageerbuisjes te stoppen, ook al zijn het wel degelijk chemische processen in onze hersenen, tegelijkertijd is de emotie zoals wij die ervaren heel reëel en hoeven we het praten daarover en in die termen niet weg te doen omdat het “alleen maar chemische processen in de hersenen zijn”.

    Dit is nu eenmaal de manier waarop wij hebben geleerd er over te praten en zo kunnen wij efficiënt aan anderen duidelijk maken hoe wij ons voelen. Rorty is er dus een voorstander van om dat gewoon zo te laten (heel pragmatisch) maar tegelijkertijd geeft hij aan dat het niet nodig is om een metafysische werkelijkheid aan onze emoties toe te schrijven.

  3. […] boekenclub. Deze keer Contingentie, ironie en solidariteit van Richard Rorty. Geschreven 10 jaar na Philosophy and the mirror of nature. Ik weet niet zo goed wat ik er mee aanmoet. Aan de ene kant zegt hij punt na punt dingen waarvan […]

  4. […] wonder dat de latere Wittgenstein een van de grote helden is van Richard Rorty. Het idee dat sommige filosofische problemen non-issues zijn die we achter ons moeten laten, […]

  5. […] ik wat meer filosofie te lezen en op te schuiven richting een meer postmoderne inslag zo je wil. Richard Rorty is hier voor mij heel belangrijk in […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: