9 reacties

Is ieder mens een zondaar?

Als een soort vervolg op de vorige post kijken we nog een keer naar het taalgebruik dat hoort bij het orthodox christendom. Deze keer iets specifieker, naar hoe mensen altijd zondaars worden genoemd. Waarom is dat zo, wat is de redenatie er achter en wat zijn de gevolgen ervan?

Dat is toch simpel?

Voor iedereen die wel eens een kerk van binnen heeft gezien lijkt dit gesneden koek. Natuurlijk zijn alle mensen zondaars. Want iedereen doet wel eens zonde. Wat is zonde? Niet tot je doel komen, en dat doel van een mens wordt natuurlijk door god gegeven, en in de bijbel staan de regels. Aangezien die ook gaan over je gedachten (je mag niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn os, noch zijn ezel, en wie een vrouw aanziet om haar te begeren heeft in hart reeds overspel met haar gepleegd) gaat er niemand vrijuit. En ook als het gaat om daden heeft iedereen wel eens gelogen, zijn broertje geslagen, iets geleend en nooit teruggebracht…

En ja, van de wet zal geen titel of jota worden veranderd, en bovendien is het zo dat wie een gebod overtreedt de hele wet overtreedt. Dat heeft Leen van Dijke (destijds lijsttrekker van de RPF, en voorganger van de gristenunie) nog eens in problemen gebracht toen hij heel bijbelsch in een interview vertelde dat het dus niet uitmaakt of je steelt of homo bent, beiden zijn voor god even erg. Het triestmakende hieraan is dat die beste man dit met de beste bedoelingen deed, juist aan de kerken de boodschap wilde geven dat ze homoseksualiteit niet zwaarder moeten straffen dan andere zonden. Bijvoorbeeld door homo’s van het avondmaal te weren, terwijl de andere mensen die wel aan het avondmaal mogen ten slotte ook zondaars zijn.

Maar we dwalen af: iedereen is dus een zondaar. Want iedereen heeft wel minimaal één zonde begaan. Lijkt geen speld tussen te krijgen. Maar toch zijn er twee punten waarom ik hier eigenlijk heel veel moeite mee heb:

Aangekoekte bagage

Ten eerste is het woordje zondaar in de praktijk meer dan alleen het label dat iemand wel eens heeft gezondigd. Er kleeft een hele theologische bagage aan: dat je een zondaar bent is een groot probleem, dat verhindert je om contact te hebben met god en zorgt er voor dat je later niet naar de hemel mag. En dat soort dingen zijn uiteraard veel belangrijker dan de directe gevolgen van die zonde zelf, hier op onze aarde nu. Dus met dat woordje wordt in de praktijk de hele orthodoxe theologie al binnen gehaald. Er wordt niet alleen geconstateerd dat jij wel eens hebt gezondigd, maar er wordt in één adem door verteld dat jij dus verlossing nodig hebt en dat alleen Jezus je die kan bieden. Kortom: je wordt eerst een probleem aangepraat en vervolgens meteen het medicijn gegeven. Iets wat in andere gevallen meestal wordt bestempeld als manipulatie.

Maar dat daargelaten. Het is natuurlijk ook mogelijk dat ik gewoon te lang in kerken heb rondgehangen en dit eerste punt voor anderen onzin is. Misschien ervaren zijn het woordje zondaar relatief neutraal als de constatering dat iemand heeft gezondigd. Niets meer en niets minder. Is dat dan wel prima? Ik denk het nog steeds niet, en wel vanwege mijn tweede punt.

Iedereen rechtvaardig

Het tweede punt is dat je door iemand als zondaar te bestempelen je helemaal blindstaart op het negatieve en voorbijgaat aan alle goede dingen van die persoon. De achterliggende redenatie is namelijk als volgt: als je 100% goed bent, dan mag je rechtvaardig heten, maar al bij één kleine, miezerige zonde ben je een zondaar voor de rest van je leven. (Voor zover je dat door erfzonde al niet was vanaf je conceptie, maar dat even terzijde…) Het is dus weer heel erg wit of zwart. Of eigenlijk vooral heel zwart met een ieniemienie streepje onbereikbaar wit.

Maar volgens dezelfde redenatie zou je kunnen zeggen dat iedereen rechtvaardig is. Iedereen heeft immers wel eens één klein miezerig dingetje goed gedaan! Waarom is het eigenlijk niet zo dat je 100% slecht moet zijn om zondaar te kunnen worden genoemd en dat je bij het eerste goede daad al rechtvaardig wordt voor de rest van je leven? Waarom?

Het is dus ontzettend willekeurig om alle mensen die zowel goede als slechte dingen doen zondaar te noemen, je kan ze net zo goed allemaal rechtvaardig noemen, of minimaal iedereen tegelijkertijd een zondaar en een rechtvaardige noemen. Of misschien gewoon zeggen dat iedereen een mens is, en mensen nu eenmaal zowel goede als slechte dingen doen. En eigenlijk denk ik dat het beter is om mensen een beetje positief te benaderen.

Jezus en de farizeeën

Om dit laatste punt, dat je mensen beter positief dan negatief zou moeten benaderen, kracht bij te zetten wil ik wel even kijken naar één van de verschillen tussen Jezus en de farizeeën. En wel in hun benadering van andere mensen, vooral de stereotype zondaars.

De farizeeën gingen ze uit de weg, ze waren bang om zelf onrein te worden. Zij dachten min of meer dat zonde besmettelijk was. Door alleen maar met andere mensen om te gaan die net zo goed waren als zij, zouden ze hun eigen reinheid kunnen bewaren. (Dit is natuurlijk een veel te kort door de bocht beeld dat ook nog eens is gebaseerd op literatuur geproduceerd door de “tegenstanders”, maar dat even daargelaten…)

Jezus daarentegen, Jezus was geheel anders. Hij zocht juist de hoeren en tollenaars op, hij ging naar de mensen die psychisch niet ok waren en daarom uit de stad waren gegooid. Hij was helemaal niet bang dat hun kwaad en zonde aan hem zouden kleven, hij ging er juist vanuit dat goedheid besmettelijk was! Dat zijn liefde en goede wil ook deze mensen zou inspireren en aanzetten tot een rechtvaardiger leven. En als we de bijbelverhalen enigszins mogen geloven was hij daar vrij succesvol in.

Conclusie

Ik denk dat het beter zou zijn om het hele woord zondaar maar los te laten. Mensen als zondaar bestempelen is niet constructief en heeft in ieder geval twee problemen:

In de eerste plaats worden de theologische overtuigingen als met het paard van Troje al binnengesmokkeld. Het is meer dan alleen de constatering dat iemand wel eens heeft gezondigd, het is een groot probleem om zondaar te zijn: je kan niet meer zomaar bij god komen (want die is heilig) en na je dood loop je het risico dat je naar de hel moet, want dat is de rechtvaardige straf voor zondaars.

In de tweede plaats, zelfs als je met het woord zondaar geen bijbedoelingen zou hebben, maar puur feitelijk constateert dat iemand wel eens heeft gezondigd, dan nog. Dan nog is het pure willekeur om iemand zondaar te noemen in plaats van een rechtvaardige. Waarom ben je een zondaar als je minimaal een zonde hebt gedaan en niet een rechtvaardige als je minimaal een keer iets rechtvaardigs hebt gedaan?  Het is pure nadruk op het negatieve, en mijns inziens kun je anderen beter iets positiever benaderen, en dus de hele term zondaar maar vergeten en nooit meer gebruiken.

Advertenties

9 reacties op “Is ieder mens een zondaar?

  1. Hoi Bram,

    Volgens mij heb je van de week behoorlijk wat inspiratie opgedaan 😉

    Je punt over zondaar en rechtvaardige is natuurlijk terecht. Toch is het denk ik niet zo dat je in de bijbel constant dat beeld tegenkomt dat de mens ‘zondaar’ is. Zeker niet in het OT en de intertestamentaire literatuur. Door joden in de tijd van Jezus wordt die term bijvoorbeeld samen met ‘tollenaars’ regelmatig gebruikt om een vrij specifieke groep aan te duiden, waar degene die die term gebruikt zich zelf niet toe rekent… dat zegt in ieder geval dat in de ogen van die personen zijzelf niet als zodanig moeten worden beschouwd (waarvan je vervolgens natuurlijk weer kunt zeggen dat dat hun hoogmoed was, en zo gaat de cirkel weer rond).

    Oftewel: misschien moet je wel concluderen dat na het sterven van Jezus bepaalde joden anders tegen dat begrip zijn gaan aankijken. Waarom moest anders de messias sterven? Dat lijkt in ieder geval de ontwikkeling bij Paulus te zijn geweest…..

  2. Hi diepe onderzoeker.

    Fijn dat je me dit laat weten Bram. De omkering zondaar tegenover rechtvaardige had al honderden jaren moeten gelden. Zeker toen we ontdekten dat het opperhoofd niet méér was dan baas van de wereld en baas van ons zicht op zon, planeten, regenbogen, een ontzaglijk groot heelal, enzovoort. Ons zicht op een beperkte zichtbare wereld.

    Je haalt aan quote in de bijbel staan de regels (…) van de wet zal geen titel of jota worden veranderd unquote. Ja, dit blijven kernzaken die bij Abraham begonnen en nooit veranderden tot nu toe en helaas ook morgen. In de toenmalige herderstenten mocht niemand zelfs maar de goddelijke ingeving uiten dat alle andere hemellichamen óók elk een god zouden kunnen hebben en goddelijke ingevingen daar misschien een beetje anders zouden kunnen uitvallen. Dat als gevolg van een beetje gezond verstand ons lokale opperhoofd maar een piepklein deel zou kunnen zijn van een alomvattende GOD, waarover we totaal niets weten.

    Nee, afwijking van de regels was onbestaanbaar en bovendien was er geen sprake – tot nu toe, en morgen ook nog – van een voortschrijdend weten: “regels” en “geen titel of jota” stellen niets voor dan volstrekt zinloze kreten.
    – Wat een hoogmoed om toch vast te houden aan deze kreten.
    – Wat een hoogmoed om een Heer te scheppen naar ons beeld en gelijkenis.
    – Wat een hoogmoed dat wij schepselen dit alles als onveranderbaar bleven vasthouden.

    Iets als angst zal wel de oorzaak zijn van dit vasthouden, denk ik. Had ik maar gereedschappen geleerd om dit duidelijk te maken aan de mogelijk een miljard volgers van de grote godsdiensten. Zonde, maar het is niet anders…

    Een nadenkertje als toetje: quote wie een vrouw aanziet om haar te begeren heeft in hart reeds overspel met haar gepleegd unquote. Ik heb thuis een vaas prachtige tulpen staan, mag ik nou niet naar de Keukenhof om daar naar andere tulpen te kijken?

  3. @Wilfred,
    Terecht punt. Wederom denk ik dat dit een ander punt dat ik wel eens probeer te maken versterkt. Namelijk dat er een verschil zit tussen de bijbel en de christelijke theologische interpretatie daarvan. In die zin is het bovenstaande voornamelijk gericht tegen de orthodox-christelijke theologie en niet tegen de bijbelverhalen en -auteurs.

    @Niek
    Inderdaad is het vasthouden aan bestaande regels niet altijd even verstandig. Ook onze morele regels ontwikkelen zich met de tijd en cultuur mee. En over het algemeen ten goede zou ik zeggen vanaf mijn huidige standpunt, maar dat is natuurlijk ook ingegeven door mijn tijd en cultuur.

    Tegelijkertijd is het natuurlijk zo dat regels nu eenmaal beter werken als je gelooft dat ze niet relatief zijn, maar absolute, onveranderlijke, door god geopenbaarde regels. Dit verhoogt het gezag van de regels en daarmee de naleving. Alleen jammer dus dat sommige mensen een beetje blijven hangen in de moraal van 2.000 jaar geleden.

    Sowieso is het natuurlijk vrij ironisch dat de titel en jota quote in dezelfde bergrede staat waarin Jezus meerdere keren iets zegt als: “er is u geleerd dat … , maar ik zeg u dat …”. Daar geeft hij dus een update van de wet en laat hij zien dat de regels wel degelijk veranderen 😉

  4. Je kunt natuurlijk over die tekst uit de bergrede altijd nog stellen dat de tekst van de torah gelijk blijft, maar de interpretatie in de loop van de tijd is scheefgegroeid. En dat Jezus de juiste uitleg geeft… niet de regel verandert dan, maar de interpretatie ervan…

    M.i. is dat uiteindelijk een semantische kwestie. Als de interpretatie zodanig wijzigt dat die weinig meer met de originele tekst verband houdt, dan ben je eigenlijk bezig die tekst en daarmee de regel te wijzigen… dat geldt dus ook voor Jezus.

  5. @Wilfred
    Als je er echt van bent overtuigd dat de bijbel onfeilbaar is en dus ook intern consistent dan kun je inderdaad een dergelijk verhaal ophangen. Maar echt plausibel is het natuurlijk niet… niet dat dat de fundamentalisten stopt. Soms lastig voor te stellen dat mensen die de bijbel daadwerkelijk hebben gelezen nog kunnen geloven in onfeilbaarheid, maar dat laat ook wel weer de kracht van hermeneutiek zien 😉

  6. @Bram
    Grappig is dat, nietwaar? Of schokkend, afhankelijk van je invalshoek… 😉

    Ik kwam in een boek van C.F. Henry wat ik aan het doornemen ben voor een post op GG over ‘de bedelbrief van Paulus’ een citaat aan van Augustinus dat dit proces aardig inzichtelijk maakt:

    “I have learnt to ascribe to those Books which are of the Canonical rank, and only to them, such reverence and honour, that I firmly believe that no single error due to the author is found in any of them. And when I am confronted in these Books with anything that seems to be at variance with truth, I do not hesitate to put it down either to the use of an incorrect text, or to the failure of a commentator rightly to explain the words, or to my own mistaken understanding of the passage” (Epistolae, 82.i.3).

    Het lijkt mij een beschermingsmechanisme: voor die mensen geldt dat alles valt wanneer ze aan die teksten geen zekerheid kunnen ontlenen.

    Jij hebt ook het nodige gelezen over de geschiedenis van het christendom. Ik ben wel beniewd naar jouw reactie op mijn laatste post op GG over de bedelbrief, in reactie op Pittig en zijn opmerkingen over het verschil in geschiedenisopvatting tussen de vroege kerk en de fundamentalisten… Ik vind het lastig dat precies te benoemen. Misschien kun jij nog wat toevoegen?

  7. […] eerste is het verhaal mijns inziens pas echt te begrijpen als je bedenkt dat 1) ieder mens een zondaar is, 2) we allemaal verlossing nodig hebben, en 3) dat Jezus’ dood daarin voorziet. Als je dat […]

  8. zeg Bram, ik ben benieuwd naar je argumenten.
    de volgende onderwerpen hebben volgens mij meer uitleg nodig, bijvoorbeeld:
    waarom precies is de bijbel inconsistent?

    ten tweede: veranderd Jezus daadwerkelijk de regels?
    zo KAN je dat bekijken, maar dat zou het minst consistent zijn, wat mij brengt op punt 3:
    ‘wat de bijbel zegt’ is niet hoe jij de bijbel interpreteert. daarom denkt de christelijke theologie iets anders dan jij denkt. want deze denkt consistent.

    ik ben benieuwd naar je antwoorden.
    graag onderbouwd.

  9. Ha Bobbie,
    Meer uitleg is natuurlijk altijd nuttig, maar ja, de ruimte van een blog gebruik ik meestal om gericht een specifiek punt te maken, waardoor andere zaken soms niet zo goed onderbouwd worden. In sommige gevallen is die onderbouwing wel weer min of meer in andere berichten te vinden.

    waarom precies is de bijbel inconsistent?

    Op de waaromvraag is het antwoord heel simpel, verschillende bijbelteksten spreken elkaar soms tegen. En dat is toch wel de definitie van wat inconsistent is. Voor enkele voorbeelden kun je bijvoorbeeld terecht bij deze post of deze. Maar feitelijk kun je bij bijna de helft van alle berichten terecht.

    ten tweede: veranderd Jezus daadwerkelijk de regels?

    Dat ligt eraan hoe je er precies tegenaan kijkt. Jezus gaf in ieder geval een specifieke interpretatie aan “de regels”. Een interpretatie die soms sterk afweek van wat in zijn tijd normaal was. Dus ja… veranderen of herinterpreteren… het is maar hoe je er tegenaan kijkt.

    ‘wat de bijbel zegt’ is niet hoe jij de bijbel interpreteert. daarom denkt de christelijke theologie iets anders dan jij denkt. want deze denkt consistent.

    Laten we voorop stellen dat de christelijke theologie ook grote verschillen kent in hoe ze de bijbel interpreteert. Veel theologen zeggen bovendien zelf ook dat de bijbel niet overal consistent over is. Soms onder de noemer “voortschrijdende openbaring” die daar nog een vrome draai aan geeft, soms gewoon als vaststelling dat de verschillende auteurs ook verschillende godsbeelden hebben gehad.

    Maar inderdaad zijn er ook theologen te vinden die als vooronderstelling hebben dat de bijbel consistent is, en dat consistente systeem in dogma’s te vangen en daarmee voor eens en voor altijd vast te leggen hoe het nu zit, wie god is en hoe verlossing in zijn werk gaat en zo. Maar ja, ook de theologen die er vanuit gaan dat de bijbel consistent is blijken het onderling niet met elkaar eens te zijn over welke consistente lijn er nu in zit. Dus ja…

    Voor mij is het feit dat de bijbel inconsistent is niet een vooronderstelling, maar een conclusie die ik heb getrokken na enige studie van de bijbel zelf en wat secudaire literatuur. The Old Testament van Michael Coogan en The New Testament van Bart Ehrman vond ik daarbij erg behulpzaam en ook overtuigend, aangezien beide boeken mijn denkbeelden van destijds aardig overhoop hebben gegooid.

    Als je meer onderbouwing wil hoor ik het wel 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: