7 reacties

Van mening veranderen (1)

Een van de dingen waar ik nog wel in geïnteresseerd ben is hoe en waarom mensen soms van overtuiging veranderen. Het is mij overkomen naar aanleiding van het lezen van een stapel boeken over de wetenschappelijke visie op de bijbel, systematische theologie en ook wat over het orthodoxe antwoord hierop. Ik ben mijn orthodox christelijke geloof nu wel kwijt. Maar er zijn massa’s andere mensen die dezelfde informatie tot zich hebben genomen, maar daar anders op hebben gereageerd. Ze hebben nu een volwassener geloof dat eigenlijk inhoudelijk niet heel veel veranderd is of ze zijn danwel vrijzinniger geworden in hun opvattingen, maar vallen nog steeds binnen het christendom. Waarom trekken verschillende mensen verschillende conclusies uit dezelfde of vergelijkbare informatie?

Dit brengt ons op het filosofische terrein van de epistemologie of kennistheorie. Heb ik al een tijdje eens in willen duiken onlangs een kort overzichtsboekje daarover gelezen. Was overigens als boek niet heel geweldig, maar inhoudelijk heb ik wel weer wat concepten geleerd die enig inzicht geven in bovenstaande vragen. Maar eerst deze keer nog los van de theorie wat mijn indrukken waren op basis van gesprekken met christenen hier of op goedgelovig of in het echt. Later zullen we eens zien of de theorie daar meer licht op kan werpen.

Ervaring

Het logische eerste punt is verschil in ervaring. Vaak vallen mensen terug op eigen ervaring, ook als ze even geen rationele argumenten meer hebben. Ervaringen zijn vaak sterker dan argumenten, en eigen ervaringen sterker dan die van anderen. Dus logisch dat mensen met andere ervaringen anders reageren op dezelfde rationele argumenten.

Mijn inschatting daarbij is dat we over het algemeen eerder te veel waarde hechten aan ervaringen ten opzichte van argumenten dan andersom.

Loskomen van eigen ingenomen standpunt

Dat is nog niet zo makkelijk. Ben ik daar beter in dan andere mensen? Misschien. Een beetje wetenschappelijke training helpt wel. Daar wordt je constant aangeleerd om kritisch te kijken naar beweringen en worden ook jouw eigen beweringen kritisch ondervraagd. Op een gegeven moment wordt dat wel een beetje een tweede natuur, een stukje beroepsdeformatie. Wellicht dat ik daarom beter in staat was om los van mijn ingenomen standpunt zo objectief mogelijk de argumenten af te wegen zoals ik ze inschatte.

Statistiek danwel alles of niets

Een derde punt is dat veel mensen blijven uitgaan van iets als een absolute waarheid. En zolang iets nog niet bewezen is, is het onzeker, en kunnen andere, concurrerende opvattingen dus evenveel aanspraak maken op de waarheid. Zolang de wetenschappers er nog niet over uit zijn hoef je je dus feitelijk niets aan te trekken van wat ze allemaal lopen te vertellen. Het is immers nog niet bewezen en jouw oude, vertrouwde standpunt is nog steeds mogelijk.

Maar met een statistische achtergrond is het makkelijker in te zien dat als het ene standpunt nog niet 100% zeker is, het nog altijd veel plausibeler kan zijn dan het andere standpunt. Misschien is de ene voor 90% zeker en de andere voor 10%… dan lijkt het logisch om toch de eerste opvatting over te nemen.

Conclusie

Interessante vraag, waarom sommige mensen (in casu ikzelf) naar aanleiding van bepaalde informatie hun opvattingen bijstellen en andere dat niet doen of in veel mindere mate. Een aantal factoren spelen waarschijnlijk mee: de ervaringen van een persoon, in hoeverre je in staat bent afstand te nemen van je al ingenomen standpunten en ook wel een meer statistische kijk op opvattingen danwel een soort alles of niets houding. Dit betekent natuurlijk niet dat christenen allemaal irrationeel zijn, vast zitten in hun bestaande opvattingen en statistiek niet begrijpen, laat ik dat even duidelijk vermelden. Maar dit lijken mij wel factoren die enigszins mee kunnen spelen.

In volgende posts gaan we kijken naar onderwerpen uit de kennistheorie en zien of deze factoren kunnen worden onderbouwd, onzin blijken te zijn en of we überhaupt meer grip kunnen krijgen op onze oorspronkelijke vraag.

Advertenties

7 reacties op “Van mening veranderen (1)

  1. He Bram,

    Ik denk dat je in jouw vraagstelling twee dingen iets te gemakkelijk aanneemt: (1) dat iedereen min of meer dezelfde informatie tot zich krijgt, en (2) dat iedereen die informatie op min of meer dezelfde manier verwerkt.

    Misschien was in een communistische heilsstaat punt (1) wel redelijk realiseerbaar, maar in het internet-tijdperk toch niet. Iedereen kan alles te weten komen. Slechts de limieten van ons brein beperken ons nog. Daarmee kom ik al bij punt (2): geen enkel brein werkt hetzelfde. Er zijn zoveel van die synaptische verbindingen in de hersenen: hoe weet je dat bepaalde informatie bij iedereen dezelfde route aflegt? Als je ziet hoe verschillend mensen kunnen reageren op dezelfde informatie dan doet dat toch vermoeden dat dat niet zo is.

  2. Ha Hassel,
    Je eerste punt is heel terecht, Maar daarom probeer ik hier te focussen op mensen die wel min of meer dezelfde informatie tot zich hebben genomen. Dus dat zou dat moeten kunnen oplossen.

    Maar inderdaad, zelfs als mensen dezelfde informatie krijgen kunnen ze nog andere conclusies trekken. Waarom dat precies is en hoe dat werkt probeer ik hier een antwoord op te geven. Dit is met nadruk deel 1 en het begin van een mogelijk antwoord. Hopelijk kan ik uiteindelijk iets meer duidelijkheid verschaffen…

  3. […] waarom reageren verschillende mensen op een andere manier op min of meer dezelfde informatie. Vorige keer hebben we een aantal eerste mogelijke factoren gezien die daar invloed op zouden kunnen hebben, […]

  4. @Bram

    Dit is inderdaad een interessant onderwerp, vooral wanneer het op het terrein van religie wordt toegepast. Een aantal factoren noem je. Ik zou er nog een paar kunnen noemen, die misschien wat overlappen.

    #1 Bereidheid van mening te veranderen.
    #2 Intellectuele capaciteit: ben je in staat om objectief alle argumenten af te wegen?
    #3 Toegang tot informatie.
    #4 Acceptatie van feitenmateriaal.

    Met name #1 wordt in religieuze discussies vaak als breekpunt gezien, zowel door gelovigen als niet-gelovigen. Hoewel ook in de wetenschapsfilosofie wel bekend is dat een paradigmaverandering soms bijzonder moeilijk tot stand komt, wordt gelovigen vaak een soort ‘onwil’ verweten.

    Binnenkort hoop ik daar iets uitgebreider over te bloggen n.a.v. een essay van C.s. Lewis. Kort samengevat meent hij dat de aard van het christelijk geloof een zekere vasthoudendheid veronderstelt en vereist. Geloven is geen keuze tussen verschillende neutrale alternatieven maar een committering aan een persoon, een daad van vertrouwen. Bij een vertrouwensband past niet dat bij de minste contra-indicatie het vertrouwen wordt opgezegd.

    Hier valt nog veel meer over te zeggen, met name over hoe deze committering tot stand komt en of zij überhaupt kritiek onderhevig kan zijn. Maar dit is maar een comment. Ben benieuwd naar de rest.

  5. @Vertue
    Leuke uitbreiding.

    Vooral die eerste is inderdaad altijd veel over te doen. Ik denk dat ik nog ga proberen een tipje Bayesiaanse statistiek op te schrijven. Dat heeft juist op dit punt wel wat toegevoegde waarde, maar dan moet ik ook met formules gaan beginnen en zo…

    Ik zal je blog weer eens gaan volgen, want C.S. Lewis is toch wel een creatief denker.

    Bij een vertrouwensband past niet dat bij de minste contra-indicatie het vertrouwen wordt opgezegd.

    Maar aan de andere kant past het ook niet om zonder enige kritische beschouwing je zomaar ergens aan toe te vertrouwen. En als je er van tevoren goed over na hebt gedacht dan zal een geringe contra-indicatie ook niet meteen veel verschil maken toch?

  6. @Bramvandijk,

    Maar aan de andere kant past het ook niet om zonder enige kritische beschouwing je zomaar ergens aan toe te vertrouwen

    Eens. Het christelijke wereldbeeld is ook weer niet zo overtuigend dat je het wel moet geloven. Als er geen ontmoeting, of ten minste de hoop of het verlangen naar zo’n ontmoeting is, kun je er maar beter niet aan beginnen.

  7. […] Deel 1 ging over een aantal eerste ideeën en mogelijke oorzaken, deel 2 over enkele theorieën uit de kennisleer of epistemologie die wat licht kunnen werpen op dit onderwerp. We gaan nu nog een stap verder in de kennisleer om in een latere post hopelijk weer meer terug te keren naar ons onderwerp om enige conclusies te kunnen trekken. Deze keer iets over Bayesiaanse epistemologie. Dat is epistemologie gebaseerd op Bayesiaanse statistiek. DISCLAIMER: Voor mensen die werkelijk niets afweten van statistiek en kansen kan dit dus wellicht wat technisch en lastig worden, al probeer ik het begrijpelijk te houden. […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: