10 reacties

Tom Wright – Surprised by hope

We zijn weer terug bij Bram’s boekenclub! Deze keer een bespreking surprised by hope van Tom (ook bekend als N.T.) Wright. Deze beste man is bisschop voor de anglicaanse kerk en schrijft ook massa’s boeken. Een beetje een vervelende eigenschap van zijn boek is dan ook het verwijzen naar andere boeken van hemzelf onder het mom van dat hij dit of dat onderwerp daar veel uitgebreider heeft behandeld. Maar dat daargelaten leest de beste man lekker weg.

Inhoudelijk is een lastiger verhaal. Een jaar of drie geleden had ik dit waarschijnlijk helemaal geweldig gevonden. Zijn belangrijkste punt – dat mensen na hun dood niet voor de hemel bedoeld zijn, maar dat er een nieuwe aarde komt – sluit heel goed aan bij hoe mijn wereldbeeld er toen uitzag. Maar nu? Nu zie ik vooral veel problemen in het boek. Voor een deel zit hem dat in de vooronderstellingen die ik niet meer met hem deel, maar voor een deel ook in de manier waarop hij argumenteert.

Belangrijkste punt van het boek

Het boek begint met het argumenteren dat Jezus waarlijk en fysiek uit de dood is opgestaan. Zie daarover deze post. Vervolgens begint het eigenlijk pas echt. Als Jezus fysiek is opgestaan is dat een bevestiging van het oorspronkelijke Joodse idee van de opstanding, namelijk, aan het einde der tijden zal iedereen opstaan uit de dood. Dit sluit ook aan bij het beeld in openbaring van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Mensen zijn dus helemaal niet bedoeld voor in de hemel, maar mensen zijn bedoeld voor een fysiek eeuwig leven op de nieuwe aarde.

En die nieuwe aarde is niet helemaal nieuw, maar een transformatie en verbetering van de huidige aarde. Dus, dat betekent dat we ons net moeten terugtrekken uit de wereld, maar dat we onze huidige wereld moeten omarmen en de taak hebben om die te verbeteren. Christenen moeten zich dus bezighouden met politiek en ontwikkelingshulp en het milieu en wat al niet nog meer…

Bram vroeger

Helemaal goed. Ik heb me nooit kunnen vinden in de negatieve kijk op de wereld zoals dat leeft in de reformatorische wereld. Zie ook deze post, niet mijn meest genuanceerde, maar tegelijkertijd (ironisch genoeg) eentje waar ik een aantal jaar geleden verder in mee had kunnen gaan dan met veel andere dingen die ik nu schrijf. De negatieve kijk op wat werelds was ging niet alleen in tegen het kunnen genieten van het moois op deze aarde, maar ontkende zelfs dat er enig goeds was op deze aarde. Ook mijn vrienden waren volgens die theologie “niet in staat tot enig goeds en geneigd tot alle kwaad”.  En dat terwijl god toch deze aarde toch goed had gemaakt, openbaring zegt dat er niet alleen een nieuwe hemel komt, maar ook een nieuwe aarde, wat was sowieso de nut van het aardse leven als de mens voor de hemel was bedoeld, waarom had god überhaupt een aarde gemaakt als hij ons alsnog naar de hemel zou halen?

Maar nu…

Dus ja, Tom Wright zou destijds bij mij wel in vruchtbare aarde zijn gevallen. Maar toch deed hij dat nu niet, integendeel zelfs. Dat heeft twee oorzaken, ten eerste deel ik zijn vooronderstellingen niet meer. Ten tweede zie ik ook een heleboel problemen met zijn manier van argumenteren.

Vooronderstellingen

Laat ik eerst zeggen dat hij wel heel eerlijk is en zijn vooronderstellingen gewoon noemt (vanaf pagina 38): hij haalt zijn informatie uit “scripture, tradition and reason, taken together in their proper blend”. Maar de nadruk ligt vooral op de eerste. Onderbouwing komt van bijbelteksten, de gevolgen van bijbelteksten (reason, maar dan wel ondergeschikt aan scripture) en traditie kom ik eigenlijk al helemaal niet tegen. Hij is juist tegen de (latere) tradities die min of meer Platonische ideeën hebben geïncorporeerd in het christendom. Ook de Aristotelische ideeën, die vooral Thomas van Aquino heeft ingebracht in het christendom, worden door Wright afgewezen omdat ze niet-christelijk van oorsprong zijn. Dus “proper blend” betekent zeker niet dat alles even zwaar weegt.

Wat gebeurt er dus vervolgens? Over het leven na de dood werd in verschillende tijden en culturen heel anders gedacht. We zien ook binnen de bijbel een duidelijke ontwikkeling waar het eerst helemaal afwezig is en pas aan het einde van het oude testament (Daniël, niet toevallig het jongste boek uit het oude testament) en de apocriefe/deuterocanonieke boeken (2 Makkabeeën) voor het eerst tegenkomen. In het nieuwe testament is er nog onenigheid over tussen farizeeën en saduceeën. En ook nadat de boeken uit het nieuwe testament geschreven waren, zijn de ideeën verder ontwikkeld, soms onder invloed van Plato (of volgers van Plato) en soms zonder aanwijsbare bron. Nu is de stelling van Wright dus dat  binnen die hele ontwikkeling het nieuwe testament het precies goed heeft, en alles wat ervoor en erna kwam het helemaal fout heeft.

En de ideeën die erna kwamen kun je dan dus ook afwijzen met als enige argument dat het “platonisch dualisme” is en niet in de bijbel kan worden teruggevonden. Daar krijg je dus een argument dat ik niet kan meemaken, puur omdat ik de vooronderstelling dat de bijbel een correct beeld heeft over het leven na de dood niet met hem deel. Het hele idee dat er een leven na de dood (of zelfs een leven na het leven na de dood!)  is wordt alleen maar onderbouwd met “de schrijvers van het nieuwe testament geloofden erin, dus is het zo”.

Misschien lijkt het alsof in overdrijf, en meneer Wright schrijft het natuurlijk niet zo cru op, maar dit is precies waar het wel op neerkomt.

Argumenten

Ad hominems: Saduceeën hadden hun denkbeelden alleen maar vanwege hun baantjes (p. 225), maar kerk heeft de canon juist vastgesteld vanwege inhoud, niet vanwege de macht (p. 296). Beide statements worden niet onderbouwd met verdere argumenten, ze worden gewoon ze neergeschreven.

Ook zijn behandeling van het Amerikaanse geloof in de opname wordt en die manier weggewimpeld. Op pagina 131 linkt hij dit aan General Motors die daarom gewoon door zou kunnen gaan met het vervuilen van de aarde. Suggestie is dat ze door willen gaan met vervuilen, en daarom geloven in de opname (die de suggestie wekt dat huidige aarde helemaal zal verdwijnen en dus niet belangrijk is). Later in het boek maakt hij nog een vergelijkbaar statement, kan het even niet terugvinden.

Het lijkt er bij hem gewoon niet in te gaan dat andere mensen gewoon eerlijk met hem van mening verschillen. Dat moet altijd verklaard worden met een soort verborgen agenda van de ander.

Verder zijn er nog andere problemen. Zijn fysieke nieuwe aarde betekent ook dat Jezus nog steeds met fysiek lichaam nu in de hemel is. Maar dat is dan in een soort parallelle wereld of zo. Maar hoe zit het dan met de hemelvaart? Jezus ging toch omhoog? Dat suggereert in ieder geval dat volgens Lukas de hemel boven ons was. Wright weet ook dat dat niet zo is, daar de de ruimte, met veel sterren, sterrenstelsels en heel, heel veel lege ruimte waar praktisch een vacuüm is. De oplossing van Wright uit dit dilemma (p. 126):

The early Christians, and their fellow first-century Jews, were not, as many modern thinkers have supposed, locked into thinking of a three-decker universe with heaven up in the sky and hell down beneath their feet.

Onderbouwing hiervan is dat we ook nu boven en benden wel metaforisch gebruiken. Maar goed, dan is het opstijgen van Jezus dus een metafoor. Ondertussen wil hij ons wel doen geloven dat het om een werkelijke gebeurtenis gaat. Hemelvaart is essentieel, want Jezus is dan wel weer weg, maar hij komt dus weer terug aan het einde der tijden bij de algemene opstanding.

Dat spel met wat letterlijk is en wat een metafoor komt ook terug bij zijn behandeling van de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus. Die geeft een idee van het hiernamaals als een hemel, een hel, en wel direct na de dood, niet pas na een tijdje bij de algemene opstanding. Komt dus totaal niet overeen met Wright zijn ideeën en dat uit de mond van Jezus zelf. Probleem zou je denken, maar de oplossing is simpel: dit was natuurlijk maar een gelijkenis en helemaal niet letterlijk bedoeld! Openbaring 21, echter, met zijn nieuwe Jeruzalem dat uit de hemel neerdaalt, is wel (min of meer) letterlijk hoe het zal zijn.

Tot die tijd is Jezus trouwens al wel heer van de wereld. Dit brengt ons uiteraard bij het probleem van het kwaad, de wereld lijkt namelijk helemaal niet anders. Maar daar missen we het punt blijkbaar: (p. 123)

The early christians knew the world was still a mess. But they announced, like messengers going off on behalf of a global company, that a new CEO had taken charge. […] It wasn’t a matter (as some people anxiously suppose this day) of Christians simply taking over and giving orders, in a kind of ‘theocracy’ […] But nor is it a matter, either, of the church backing off, letting the world go on its sweet way, and worshipping Jesus in a kind of private sphere.

Somehow there is a third option […] We can glimpse it in the book of Acts: the method of the kingdom will match the message of the kingdom. The kingdom will come as the church, energized by the Spirit, goes out into the world vulnerable, suffering, praising, praying, misunderstood, misjudged, vindicated, celebrating…

Ja, wat is nu precies de oplossing die hij geeft? Ik weet het niet. Jezus is heer, maar het lijkt er helemaal niet op. Dat is een probleem, en de oplossing is om heerschap te herdefiniëren of zo. Of misschien gewoon om maar over iets anders te gaan praten. Hij mist natuurlijk de meest logische optie: christenen uit die tijd verwachtten dat Jezus nog in hun generatie terug zou komen om zijn heerschap ook inhoud te geven.

Nog iets is zijn omgang met god als schepper. Mooi natuurlijk dat god alles gaat vernieuwen en verbeteren. Maar dat betekent wel dat het nu niet goed is. En tegelijkertijd wil hij als goed orthodox christen natuurlijk hooghouden dat god een goede god is en dus ook een goede aarde heeft geschapen. Hij is wel weer zo rationeel dat hij evolutie niet afwijst (al weidt hij nog wel een bladzijde aan verdachtmakingen aan het adres van Darwin en zo) en dus niet aan kan komen zetten met het standaardverhaal van Adam, Eva, de slang en de boom. Wat dan wel?

The world is created good but incomplete.

Daar gaat hij verder helemaal niet meer op in. Bovendien gebruikt hij verder in het boek gewoon ideeën als dat wij mensen verantwoordelijk zijn voor het kwaad en zo. Je hoeft geen fundamentalist te zijn, maar maakt ondertussen nog wel gebruik van hun ideeën.

Conclusie

Er zijn nog genoeg andere stukjes waar ik zo mijn vraagtekens bij kan zetten, maar dan wordt dit ook alleen maar een eindeloos verhaal. De conclusie dus maar. Ik vond het een lekker lezend boek met soms best creatieve ideeën, zoals zijn ideeën over de hel. Maar ik kan echt niet meegaan met zijn ideeën. Niet alleen omdat ik zijn vooronderstellingen niet deel, maar ook omdat hij zijn ideeën vaak belabberd onderbouwt. Hij is meer van het herhalen, herhalen, herhalen, en als ik het nu nog een keer zeg dan lijkt het nog meer alsof ik gelijk heb. En waar hij wel met argumenten aankwam is het ofwel gebaseerd op het enigszins wonderlijke idee dat van alle tijden en culturen de joden/christenen in de eerste eeuw precies de juiste ideeën hadden over het hiernamaals, ofwel zijn het soms hele nare ad hominems.

Wat ik wel weer kan waarderen is zijn maatschappelijk engagement en dat hij zich in ieder geval niet afkeert van onze wereld, maar hem omarmt en verbeterd wil zien door christenen en uiteindelijk door god zelf. Een hele verbetering tov sommige meer reformatorische denkbeelden.

Maar nee, ik wordt niet echt geprikkeld om nog meer van de beste man te gaan lezen.

Advertenties

10 reacties op “Tom Wright – Surprised by hope

  1. Mooi, hulde Bram. Vooral het al dan niet als metafoor vertalen van oude teksten vormt een eye-opener voor mij.

  2. Wat betreft Wright’s visie op evolutie, kun je misschien in dit interview meer vinden: http://biologos.org/resources/n.t.-wright-on-adam-and-eve
    De meeste orthodoxe gelovigen kunnen toch niet echt met evolutie uit de voeten. Je kunt ook wel begrijpen waarom niet. Het zet als je goed doordenkt inderdaad veel ‘dogma’s’ (daar zijn ze weer..) onder druk. Ook veel theologen kiezen er dan voor om toch maar aan een verwaterde versie van Genesis vast te houden, in plaats van radicalere conclusies te trekken.

  3. @Wilfred
    Dank je, een interessante video. En komt ook wel overeen met mijn analyse hier: niet genesis 1-2 is problematisch om in overeenstemming te brengen met de huidige wetenschap, maar genesis 3 is het grote probleem.

    Op Tom Wright zegt dus dat genesis 1-3 volgens hem niet letterlijk gebeurd hoeft te zijn, maar in een bijzinnetje zegt hij wel dat hij er vanuit blijft gaan dat iets als een “primordial pair getting it wrong” echt heeft plaatsgevonden.

    Dat lijkt mij wel een heel makkelijke oplossing die aan veel problemen voorbijgaat. Was dat primordial pair ook daadwerkelijk een voorouder van alle mensen op aarde? Hoe ziet hij dan alle dood en ellende die er voor de evolutie van de mens al gebeurde?

    Op die manier lijkt het alsof je je orthodoxe geloof in overeenstemming hebt gebracht met huidige wetenschappelijke inzichten, maar ondertussen blijf je alsnog zitten met massa’s onbeantwoorde vragen.

  4. @Bram: mee eens, al zou ik met name een scheiding aanbrengen tussen Gen. 1 en 2-3. Volgens de bronnentheorie zou er (in grote lijnen) ook een scheiding tussen die beide delen bestaan.

    Ik ben misschien wat minder kritisch dan jij op Tom Wright, omdat ik wel meer van hem gelezen heb. Hij benadert veel onderwerpen als historicus (met name in zijn reeks over het NT, waaronder ‘Jesus and the victory of God’ en ‘The resurrection of the son of God’), wat volgens mij een wenselijke ontwikkeling is voor veel evangelisch georienteerden. Daarnaast heb ik verschillende van zijn lezingen gehoord (via internet, hij heeft ook een aan hem gewijde website: http://www.ntwrightpage.com). Het is wel een goede spreker.

    Desalniettemin deel ik je kritiek op hem ook wel. Zeker op dit onderwerp is duidelijk hoezeer theologen er voor kunnen kiezen een rookgordijn op te hangen (of is dat een gemixte metafoor ;-)). Ik kom zelf uit de evangelische hoek, vergadering van gelovigen om precies te zijn, zeg maar de groep van Willem Ouweneel (maar zie mezelf nu meer als post-christelijk) en ben juist ook door dit soort kwesties en de manier waarop men geen goed doordachte antwoorden weet te bieden, af gaan haken. De evolutietheorie biedt veel meer problemen dan men gewoonlijk toegeeft.

    John Haught is een voorbeeld van een schrijver die de evolutietheorie omarmt en daarnaast als katholiek zich toch christen noemt. Wat je dan aan geloofsinhoud over houdt, is echter dermate weinig dat veel mainline christenen je niet meer als zodanig zullen herkennen…

    Het heeft aan de andere kant wel iets tragisch, dat loslaten van je geloof. Ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik heb als leek heel veel uren in de studie van theologie zitten (om nog maar te zwijgen over de omvang van mijn (grotendeels engelstalige) boekenkast; wat dat betreft is de dollar-euro wisselkoers een zegen geweest). Je blijft toch altijd daardoor getekend. Het beste wat je dan kunt doen, is misschien in de marge toch de nodige goed geinformeerde kritische geluiden laten horen. Daarom ben ik ook blij met je blog en je reacties op GG!

  5. Ha Wilfred,

    Hehe, uren theologie studeren en de zegen van een lage dollar is voor mij heel herkenbaar. Nu nog een oplossing voor het tekort aan boekenkasten…

    En ik zie dat ook jij jezelf in de eerste plaats omschrijft als een post-christen. Dat heb ik ook wel een beetje. Het laat dan ook wel zien hoezeer een christelijke opvoeding toch bij je blijft. Dat is niet noodzakelijkerwijs verkeerd, het is voor een groot deel ook een bijna verplicht pakket algemene ontwikkeling. Alleen ben ik wel blij dat ik het superioriteitsgevoel kwijt ben. Niet superieur in de zin van slimmer of beter, maar door de openbaring van god toch net iets verder dan niet-christenen.

    En ja, wat moet je daar dan mee, ik vind bloggen en reageren op GG een aardige manier om nog iets te doen met de opgedane kennis. Bovendien is het een manier om in gesprek te blijven met (soms) goed geïnformeerde mensen die toch op een andere positie zijn uitgekomen. Het is vaak lastig om te achterhalen waar hem dat nu precies in zit, maar wel interessant.

  6. Hoi Bram,

    Die kwestie van die boekenkasten werd bij mij vooral nijpend toen ik begin dit jaar verhuisde. Ik had naast boeken in boekenkasten stapels boeken naast mijn bed staan. Dan valt het toch tegen hoeveel boeken je in een boekenkast kwijt kunt! 😉

    Als ik je reacties hier en op GG lees, vermoed ik dat wij op veel punten wel op een lijn zitten, maar dat ik misschien wat minder stellig ben in wat ik afwijs. Al is dat wellicht een gradueel verschil. Ik proef bij jou toch ook wel een zekere waardering voor wat je zelf hebt overgehouden aan je geloof en alles wat daar bij hoort.

    De moeilijkheid bij de beoordeling van de visie van andere (al dan niet) goed geinformeerde mensen is toch vaak dat ze te weinig antwoord geven op in onze ogen fundamentele vraagstukken. Je krijgt brokjes informatie over deelonderwerpen, maar hoe ze dat inpassen in hun wereldbeeld en hoe dat op een logische wijze op andere vraagstukken inwerkt, krijg je geen antwoord. Daarin zit in mijn ervaring meestal de kern van de moeilijkheid. Misschien moet je daarvoor ook wel een goed gesprek met elkaar voeren…

  7. […] heb besloten deze reactie maar op te vatten als een uitdaging om eens voor de verandering niet iets te schrijven over wat […]

  8. […] Tom Wright – Surprised by hope; […]

  9. […] hypocriet waren en niet god maar hun eigen baantje het belangrijkst vonden. Dat doet bijvoorbeeld N.T.Wrigth. Dus ja, waar de tempelreiniging inderdaad een logische aanleiding is om de tempelpriesters flink […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: