19 reacties

Is Isaak daadwerkelijk geofferd?

And now for something completely different. Even geen boeken, maar een een stukje ouderwets historisch-kritisch bijbelonderzoek. Ik heb het eerder gehad over de document hypothese, die stelt dat de “5 boeken van Mozes” niet door Mozes zelf geschreven zijn, maar zijn samengesteld uit vier bronnen. De verhalende delen over de aartsvaders van Genesis komen voornamelijk uit twee bronnen, J en E. Deze zijn te onderscheiden doordat ze een andere naam van god gebruiken. J noemt god Jahweh en E noemt god Elohim, omdat binnen de E-bron de naam Jahweh pas aan Mozes werd onthuld bij de brandende braambos. In de NBV (die ik hieronder zal gebruiken) wordt Jahweh weergeven als HEER en Elohim als God.

Dat even als benodigde voorkennis. We gaan nu kijken naar één specifiek verhaal uit genesis 22: het bijna-offer van Isaak.

Verschillende versies

In dit verhaal komen beide godsnamen voor: HEER en God. Dit wijst er op dat het verhaal zoals wij dat nu kennen is samengesteld uit twee versies, namelijk een J-versie en een E-versie. Die beide verhalen zijn verloren gegaan en we weten dus niet precies hoe die liepen. Wat we echter wel ongeveer kunnen achterhalen is welke delen van het verhaal zoals wij het kennen van E is en welke van J. Het begint allemaal als een E-verhaal:

1 Enige tijd later stelde God Abraham op de proef. ‘Abraham!’ zei hij. ‘Ik luister,’ antwoordde Abraham. 2 ‘Roep je zoon, je enige, van wie je zoveel houdt, Isaak, en ga met hem naar het gebied waarin de Moria ligt. Daar moet je hem offeren op een berg die ik je wijzen zal.’

3 De volgende morgen stond Abraham vroeg op. Hij zadelde zijn ezel, nam twee van zijn knechten en zijn zoon Isaak met zich mee, hakte hout voor het offer en ging op weg naar de plaats waarover God had gesproken. 4 Op de derde dag zag Abraham die plaats in de verte liggen. 5 Toen zei hij tegen de knechten: ‘Blijven jullie hier met de ezel. Ikzelf ga met de jongen verder om daarginds neer te knielen. Daarna komen we naar jullie terug.’ 6 Hij pakte het hout voor het offer, legde het op de schouders van zijn zoon Isaak en nam zelf het vuur en het mes. Zo gingen zij samen verder. 7 ‘Vader,’ zei Isaak. ‘Wat wil je me zeggen, mijn jongen?’ antwoordde Abraham. ‘We hebben vuur en hout,’ zei Isaak, ‘maar waar is het lam voor het offer?’ 8 Abraham antwoordde: ‘God zal zich zelf van een offerlam voorzien, mijn jongen.’ En samen gingen zij verder. 9 Toen ze waren aangekomen bij de plaats waarover God had gesproken, bouwde Abraham daar een altaar, schikte het hout erop, bond zijn zoon Isaak vast en legde hem op het altaar, op het hout. 10 Toen pakte hij het mes om zijn zoon te slachten.

Hier wordt continu over God gesproken, en niet over HEER. Maar dan volgt de bekende wending in het verhaal. Maar niet alleen in het verhaal, ook de naam van god verandert mee. Bij vers 11 wordt dus overgestapt van de E-versie naar de J-versie:

11 Maar een engel van de HEER riep vanuit de hemel: ‘Abraham, Abraham!’ ‘Ik luister,’ antwoordde hij. 12 ‘Raak de jongen niet aan, doe hem niets!

Het gekke is dat we vervolgens halverwege vers 12 teruggaan naar de E-versie:

Want nu weet ik dat je ontzag voor God hebt: je hebt mij je zoon, je enige, niet willen onthouden.’

Om vervolgens helemaal te eindigen met de J-versie:

13 Toen Abraham opkeek, zag hij een ramdie met zijn horens verstrikt was geraakt in de struiken. Hij pakte het dier en offerde dat in de plaats van zijn zoon. 14 Abraham noemde die plaats ‘De HEER zal erin voorzien’. Vandaar dat men tot op de dag van vandaag zegt: ‘Op de berg van de HEER zal erin voorzien worden.’

15 Toen sprak de engel van de HEER opnieuw vanuit de hemel tot Abraham. 16 Hij zei: ‘Ik zweer bij mijzelf – spreekt de HEER: Omdat je dit hebt gedaan, omdat je mij je zoon, je enige, niet hebt onthouden, 17 zal ik je rijkelijk zegenen en je zo veel nakomelingen geven als er sterren aan de hemel zijn en zandkorrels op het strand langs de zee, en je nakomelingen zullen de steden van hun vijanden in bezit krijgen. 18 En alle volken op aarde zullen wensen zo gezegend te worden als jouw nakomelingen. Want jij hebt naar mij geluisterd.’
19 Daarna ging Abraham terug naar zijn knechten. Samen gingen ze weer op weg naar Berseba, en daar bleef Abraham wonen.
Het is inderdaad zo dat het een beetje willekeurig is waar de overgangen nu precies zitten omdat niet iedere zin een godsnaam in voorkomt. Maar als je een beetje probeert zinnen die echt bij elkaar horen ook bij elkaar te houden lijkt dit een logische verdeling.

Dus?

Nou, ten eerste vind ik dit persoonlijk op zichzelf al wel interessant. Maar kijk nu nog eens naar alleen de delen uit de E-versie. Het loopt vanaf het begin totdat Abraham op het punt staat om Isaak daadwerkelijk te offeren. En vervolgens is het enige dat we nog uit die versie te weten komen dat Abraham wordt geprezen omdat hij zelfs zijn enige zoon niet heeft achtergehouden voor god. Betekent dit dat in het originele E-verhaal Isaak wel degelijk geofferd werd? Alle andere Isaak-verhalen gebruiken HEER als naam voor god, behalve genesis 25:11

11 Na Abrahams dood zegende God Isaak, zijn zoon, die bij de bron Lachai-Roï ging wonen.

Die kan echter waarschijnlijk aan P worden toegeschreven, omdat veel van de geslachtsregisters en zo daar vandaan komen. Dus het feit dat er in onze huidige bijbel geen verdere E-verhalen over Isaak voorkomen lijkt een bevestiging van deze hypothese.

Wat als laatste ook nog spreekt voor deze hypothese is deze passage uit Exodus 22. Die behoort tot het zogeheten bondsboek (ex. 20:22-23:33) wat wordt gezien als een van de oudste collecties wetten die is opgenomen in de pentateuch:

28 Sta de eerste opbrengst van de druivenoogst zonder uitstel aan mij af, en geef mij ook je eerstgeboren zoon. 29 Hetzelfde geldt voor de eerste jongen van je runderen en van je schapen en geiten; zeven dagen mogen ze bij hun moeder blijven, op de achtste dag moet je ze aan mij afstaan.

Hier lijkt het er heel sterk op dat god vraagt om je eerstgeboren af te staan aan god. Te offeren aan god. Zoals ook andere Kanaänitische volken dat deden.

Conclusie

Door de bijbel vrij precies te lezen kun je een heel aantal tegenstrijdigheden ontdekken tussen de verschillende bronnen van de pentateuch. Michael Coogan suggereert dat de teksten van J en E al een enigszins heilige / canonieke status hadden en het voor de redacteur(en) dus belangrijker was om de teksten over te nemen dan om de discrepanties ertussen te verwijderen. Maar als het echt zo is dat Isaak in E weldegelijk werd geofferd dan was dit toch een te grote tegenstrijdigheid om te laten zitten.

Het lijkt ongeloofwaardig, iets dat onmogelijk waar kan zijn, maar dat komt ook doordat wij de verhalen alleen maar kennen zoals ze ons zijn overgeleverd in wat nu genesis heet. Bij elkaar zijn er genoeg aanwijzing om mij te overtuigen dat er een grote kans is dat (volgens E) Abraham zijn enige zoon Isaak heeft geofferd.

Advertenties

19 reacties op “Is Isaak daadwerkelijk geofferd?

  1. Habram,

    Vernieuwende paasgedachte.
    Ik las je verhaal en vroeg me af: waren er dan 2 Izaäks, als de een daadwerkelijk geofferd werd terwijl het leven van de ander een vervolg kreeg?

  2. Hoi Stefanie,

    Dat is een vraag die niet zo heel erg makkelijk te beantwoorden is. Maar een aantal dingen zijn hier even belangrijk om op te merken.

    De inval van farao Sisak ten tijde van Rehabeam (de zoon van Salomo) is de eerste gebeurtenis in de bijbel die we kunnen verifiëren uit andere bronnen, in dit geval een Egyptische gedenkplaat. Voor alle verhalen die zich daarvoor afspelen is het niet mogelijk om de historiciteit te verifiëren.

    Voor David en Salomo geldt dat ze waarschijnlijk echt hebben bestaan, maar archeologische opgravingen maken het twijfelachtig dat ze daadwerkelijk zo’n groot rijk hebben gehad als de bijbel claimt. Als we verder terug gaan in de tijd wordt het alleen maar problematischer, totdat we aankomen bij Genesis 1-11 (schepping, zondvloed, toren van Babel) die vrijwel zeker mythologisch van aard zijn.

    De verhalen over Abraham, Isaak en Jakob vallen daar tussenin. Er wordt wel gesuggereerd dat er oorspronkelijk verschillende stammen waren waarvan de ene claimde van Abram/Abraham af te stammen, een andere van Isaak en een derde van Jakob. En dat de familierelaties tussen die drie dus voornamelijk zo op schrift zijn gesteld om de verschillend stammen samen te binden en tot één volk te maken.

    Dat zou een oplossing zijn: er is nooit sprake geweest van een offer van Isaak, omdat Isaak helemaal geen zoon van Abraham was.

    Andere optie is dat Abraham Ismael had geofferd zoals de Koran beweert, misschien nog wel voordat Isaak geboren was. Dar verklaart ook waarom Abraham wordt geprezen omdat hij zijn enige zoon had willen offeren. Als hij zowel Ismael als Isaak al had gekregen dat was Isaak niet zijn enige zoon.

    Punt is dus eigenlijk dat we gewoon ontzettend weinig zeker kunnen weten over die tijd. We weten alleen dit: er waren twee versies van dit offerverhaal, en die zijn weer samengevoegd tot één verhaal. In de originele J-versie werd Isaak niet geofferd, en in de originele E-versie waarschijnlijk wel. Maar misschien ook niet, ook dat is niet zeker…

  3. Je maakt het wel spannend hoor, B. We kunnen er hoe dan ook vanuit gaan dat de aartsvaders-verhalen zijn doorverteld. De veronderstelling van het verhaal én geruststelling van de hoorders gaat aan de dramatische ontknoping vooraf als er in vers 5b staat:

    […]
    Daarna komen we [1e persoon meervoud] naar jullie terug.

    Het zal dus wel loslopen met dat reële offer van E, toch?

  4. leuk om de bijbel zo te laten buikspreken. op zich heb ik er ook wel weer respect voor dat je een verhaal dat zegt a na analyse minus a kunt laten vertellen.
    is het niet tijd voor een pas op de plaats en in plaats van als these te nemen isaak is geofferd als these te nemen de bronnentheorie werkt niet zo simpel als we dachten? Ik heb me er nooit zo in verdiept maar uit wat ik ervan lees zijn er volgens mij kritikasters genoeg, vooral de laatste tijd. En zeker niet alleen orthodoxe academici.

    wordt het niet eens tijd op dit blog dat je stopt jezelf te kietelen en inplaats van lotgenotenlektuur orthodoxe academici gaat lezen (en dan niet de amerikaanse fundamentalisten die zo gemakkelijk neergesabeld kunnen worden). Ik noem maar weer eens een nt wright. Dan kom je nog eens verder in je academische zoektocht.

    en het tweede wat ik me afvroeg was nav van je geruststelling dat David waarschijnlijk wel heeft bestaan.
    Hier laat je je toch wel even kennen hoor. Ik heb toch wel het e.e.a. gelezen qua bijbelse geschiedenis maar niemand heeft ooit zo voorzichtig getast in het duister en georakeld dat David waarschijnlijk wel heeft bestaan. (maar ja het staat in de bijbel dus dan weet je het maar nooit). je bent toch ook niet zo voorzichtig met andere dynastieen uit het midden oosten als die maar uit 1 bron komen (neem bv de farao’s).

  5. Goed punt…

    Maar is die reactie van Abraham niet te verklaren als een vertrouwen vooraf dat het wel goed zou komen? Of een soort ontkenning van wat er staat te gebeuren?

    Hmmm… ach ja. Uiteindelijk weet je het ook gewoon niet.

  6. Ha jw,
    Waarom irriteer je je zo hieraan? Ik snap dat even niet zo goed. Ik zie je ook niet specifiek op mijn analyse ingaan. Betekent dat dat je het alleen niet eens bent met de uitkomst ervan?

    Maar meer inhoudelijk op de vier punten van je reactie:
    1. ik geloof dat ik de bijbel alles behalve laat buikspreken. Dit is juist het proberen zo goed mogelijk te volgen wat de bijbel echt te zeggen heeft. Of tenminste, wat één van de verschillende stemmen in de bijbel is. Juist de orthodoxie laat de bijbel buikspreken door bijvoorbeeld in het oude testament alleen maar types van Jezus te zien.

    2. de klassieke JEPD vertoont zo zijn scheuren. Maar de beweging is zeker niet terug naar 1 auteur (in casu Mozes) maar de redactie wordt alleen maar meer versnipperd. Waar Deuteronomium klassiek gezien 1 bron is, onderscheidt Karel van der Toorn bijvoorbeeld 4 verschillende versies in zijn boek wie schreef de bijbel?

    Of bedoel je nu te zeggen dat een belachelijke conclusie als dat Abraham Isaak daadwerkelijk zou hebben geofferd bewijst dat de hele bronnentheorie niet kan kloppen? Dat is afwijzen van de methode omdat de conclusie je niet aanstaat. Lijkt me niet echt de bedoeling.

    3. mijn huidige lectuur: die kan ik echt niet als lotgenotenlectuur bestempelen. Kuitert en Armstrong zijn beiden gelovig. Misschien niet orthodox genoeg voor jouw smaak, maar wel geloviger dan ik in ieder geval. En ben nu bezig in Arie Zwiep, tussen tekst en lezer, over hermeneutiek, ook niet echt een anti-boek.

    4. Wat is je probleem met David? Had ik het woord waarschijnlijk niet mogen gebruiken? Was hoogstwaarschijnlijk goed genoeg geweest? Of is dat absoluut zeker?

    In de context waar ik het toen over had ging het juist over de historische betrouwbaarheid van verschillende bijbelgedeelten. Dus in die context is het logisch om even te benadrukken dat we over David geen zekerheden hebben. In een andere context zou het inderdaad een overbodige toevoeging zijn geweest, dat is dan wel weer zo…

  7. Dag Bram – niet zo van belang in de hoofdzaken van je blog hoor! – Over zondvloed en toren van Babel zijn naar mijn vage weten toch archeologische vondsten gedaan? Niet onder de naam ‘zondvloed’ ontdekten ze toch dat de Zwarte Zee ooit een tientallen meters lagere stand had? De naam van die ‘toren’ kan anders zijn geweest, er zijn toch vondsten geweest dat in de zelfde streek als waar Babel lag, enorme hoge toren zijn geweest, ooit? – groet – niek

  8. Dag Bram [ook als vervolg van mijn reacties op “Karen Armstrong – “De kwestie god” en “Hiernamaals vs. hiernumaals” van september 2010]

    Mogelijk zal het volgende voldoende zijn, anders kom ik er nog wel later op terug. Veel hooi op de vork verhindert me om er nu diep op in te gaan.

    Al die beloftes, landen die overvloeien van melk en honing, uitzwermreisjes om de hele aarde in bezit te krijgen doen me zo richtingloos materialistisch aan. De aandoenlijke gevoelens van hoop en geloof zijn er zat, wat ik daarnaast mis zijn uitingen van onbaatzuchtige liefde. Overal waar in onze drie geloven het woord liefde voorkomt zit er een koppeling aan vast. Slecht gedrag, straf, maar toch zoveel liefde dat de Belofte(n) gestand blijft/blijven. Zo gaat het steeds maar door – voorzover ik uit scannen en lezen heb onthouden.

    Hoop op de (weder-)komst van een Messias. Ze kunnen lang wachten.

    Geloof in het ‘Gouden Kalf’ lijkt op het gedrag van gegijzelden jegens hun zelfbenoemde, zelfgeschapene naar hun beeld en gelijkenis. Het berust op niets dan uiteindelijke zelfvernietiging.

    Liefde daarentegen is de enige constante.

    Wetenschappelijk niet erkende gebeurtenissen buiten de levenden om, geven aan dit gevoel méér betekenis voor alle mensen op deze planeet. Als je hiernaar onderzoek gaat doen (die tijd komt voor jou ook) zal je perplex staan. Tot het ervaren en aanvaarden van gezegde gebeurtenissen wens ik je veel sterkte. Na een hoop ziftwerk zal je blijven zitten met echt onverklaarbare zaken van de gevoelswereld. Ervaringen die alleen maar kunnen wijzen naar een buitenaardse aan de wereld verbonden liefde – groet – Niek

  9. goedemorgen bram,

    tsja waarom irriteer ik me zo? Moest ik toch wel even over nadenken. Ik denk dat ik er gewoon van baal dat je wel zoekt maar niet lijkt te vinden (vanuit mijn optiek dan). Dat je wel veel bezig bent met de bijbel maar er niet de kracht en het geloof vindt waardoor dat boek mij zo dierbaar is. Aan de ene kant vind ik het een interessante zoektocht en loop ik graag stukken met je op. Aan de andere kant vind ik het zo jammer dat Jezus voor jou niet meer iemand is met wie je kunt praten en leven.
    Maar goed, daar moet ik mee dealen en dat niet op jou afreageren.
    Overigens vind ik inderdaad dat deze belachelijke conclusie aangeeft dat de (ongenuanceerde) bronnentheorie gefalcificeerd is. Die theorie is ook maar een these, ontworpen om de bijbel beter te begrijpen. Als het hulpmiddel geen hulp meer blijkt te zijn, dan moet je op zoek naar een ander werktuig.
    Maar om een paar constructieve vragen te stellen:
    – stel isaak is doodgegaan in E. Hoe gaat E verder? Wat is de afstamming van het volk volgens E? Waar komt Jakob vandaan volgens E? Is de God van E in andere verhalen ook een wrede mensenoffereisende God? Hoe is het met Abraham verder gegaan volgens E? Is Ismael toen de stamvader geworden? Hoe kan het dan zijn dat J en E dus totaal verschillen qua Godsbeeld en afstammingsverhalen en desondanks toch door de redacteur samengevoegd zijn?

    En nog even over je literatuurkeuze: armstrong en kuitert zijn geen agnosten, en hoewel ik armstrong niet ken kunnen we van kuitert toch wel zeggen dat hij geen gezag aan de bijbel toekent. En daar hangt het toch om voor jou? Hoe kan jij je leven laten bepalen en laten gezeggen door zo’n oud boek dat je zo gemakkelijk kunt fileren in tegenstrijdige boodschappen? HOe kun je ooit geloven dat dit mensenboek een openbaring van God is? Er zijn gek genoeg heel wat mensen die dat doen, ook mensen die academisch op hoog niveau theologie bedrijven. Arie zwiep ken ik niet maar zijn boek lijkt me interessant. Ben benieuwd naar je verslag ervan.

    Wat David betreft: je vraagtekenmodus m.b.t. alles en iedereen uit de bijbel irriteerde me even omdat het weer eens liet zien dat de bijbel in je beklaagdenbankje staat, zie eerste genoemde punt.

    Succes met lezen van Zwiep, waarom ben je dat boek eigenlijk gaan lezen? Wat zijn de vragen waar je antwoord op wilt krijgen in dat boek?

  10. Niek, het is inderdaad goed mogelijk dat dergelijke verhalen teruggaan op een historische kern. Zo is er een theorie over een komeetinslag in de buurt van Madagaskar die megatsunami’s tot gevolg had in onder andere het midden-oosten.

    De toren van babel kan wellicht worden toegeschreven aan de ziggoerat, de tempeltoren in de stad babel ten tijde van de ballingschap.

    Maar een wereldwijde vloed en de oorsprong van dat mensen verschillende talen spreken, dat lijkt mij erg onwaarschijnlijk.

  11. Interessante analyse van huidige religies. Ook een mooie lofzang op de liefde. Ik snap alleen niet zo goed waarom bepaalde ervaringen wijzen op een “buitenaardse aan de wereld verbonden liefde”.

    Zou je daar nog iets over kunnen uitweiden?

  12. Ha jw,
    Tsja, ik moet er ook maar mee dealen dat jij toch ook het een en ander weet van bronnensplitsing en wat al nog niet meer en toch blijkt te kunnen blijven geloven 😉

    Dan dus de vraag hoe E dan zou hebben gelopen?
    Ik moet eerlijk toekennen dat ik niet heel Genesis voor mezelf heb lopen splitsen, dus ik moet je het antwoord een beetje schuldig blijven. Maar toch dus een aantal punten. Michael Coogan suggereert dat de familiebanden tussen de aartsvaders niet zozeer historisch waren, als wel een verhaal om verschillende stammen (die van Abraham en Israel) samen te voegen tot één volk.

    Dit zou kunnen, gezien dat de hoofdstukken over Jakob, Esau en het bedrog en zo allemaal J zijn, en op het moment dat Jakob bij Laban is we weer overgaan naar E. Zou dus kunnen dat volgens E Jakob gewoon ergens uit Haran kwam? Ik weet het niet.

    Of was het volgens E juist Ismael die werd geofferd? En dan echt? En zijn die twee offerverhalen samengevoegd tot het verhaal dat we nu zo goed kennen? Het zou kunnen. Ik ben alleen te lui om nu te gaan kijken of dat verder een beetje klopt.

    Maar goed, punt blijft volgens mij staan dat we nu hele vaststaande verhalen kennen, maar dat die verhalen vroeger in de tijd dat ze mondeling werden overgeleverd flink konden veranderen. Kijk naar de verschillen tussen de twee scheppingsverhalen om te constateren dat men die verhalen (en mythes) aanpasten al naar gelang hun eigen tijd, en wat ze op dat moment nodig hadden van die verhalen. Het lijkt mij dus aan de ene kant bizar dat er een verhaal zou zijn geweest waarin Abraham weldegelijk een zoon heeft geofferd. Aan de andere kant moet je dus zeker de optie openhouden dat de verhalen anders zijn geweest dan zoals we ze nu kennen.

    Wat betreft de autoriteit van de bijbel denk ik dat het een illusie is dat ik daar nog in zal gaan geloven. Sowieso kom je dan eigenlijk meteen in het fundamentalistische kamp dat volgens jou dat weer te gemakkelijk onderuit te halen is. Zelfs iemand als NT Wright kent (voor zover ik weet) niet zozeer een goddelijke openbaring toe aan de bijbelschrijvers als wel aan de gebeurtenissen die ze beschrijven. Daarom gaat hij als historicus bijvoorbeeld uit zitten pluizen wat er nu wel en niet waar is van de opstanding. Dat zegt al genoeg dat hij de bijbel niet op zijn woord vertrouwt.

    Arie Zwiep was trouwens een tip ergens op goedgelovig. Geeft een historisch overzicht van hoe mensen in het verleden de bijbel hebben geinterpreteerd. Met een lichte nadruk op de allegorische methode. Best een aanrader (de eerste helft in ieder geval).

  13. jw, nog even dit.
    J en E hebben al een verschillend godsbeeld. J kent een hele antropomorfe god, die wandelt in de hof van eden, de deur van de ark sluit, komt eten met Mozes en de 70 oudsten van het volk om het verbond bij de Sinai te sluiten.

    E heeft een veel verhevener god, die naar mensen communiceert via profeten en dromen.

    Doordat al die verhalen zijn samengevoegd valt het niet zo op, maar als je J van E splitst vallen de verschillen beter op en kom je er achter dat het hele godsbeeld zo nogal een ontwikkeling heeft doorgemaakt.

    Van het hele antropomorfe van J tot een verheven god waarvan men de naam niet meer uit durfde te spreken.

    Zowel Kuitert als Armstrong wijzen er op dat dit een terugkerend fenomeen is. Armstrong wijst op andere religies (oude Grieken en zo) die vaak een soort oppergod / schepper kennen die verder niets meer doet, alleen lagere goden (Zeus en de andere olympiërs) doen nog wat met de mensen. Kuitert wijst er op dat Jezus een soort middelaar werd tussen god en mensen. Maar toen Jezus zelf ook god werd en verder weg kwam te staan van de mensen kwamen (in ieder geval bij de katholieken) Maria en de heiligen weer als een soort middelaar tussen de mensen en Jezus te staan.

    Wat dus een van Kuitert zijn punten is, is dat we terug moeten naar god zelf. En zelfs als we Jezus blijven zeggen, dan moeten we eigenlijk god bedoelen.

  14. Wat betreft dat laatste: dat kun je ook omdraaien: als je iets van god wil zien, kijk dan naar Jezus. Toch maar de tweenaturenleer handhaven dan? 😉

    Wat betreft Gen. 22. Interessante kwestie weer! Ik heb het eens nagezocht. Volgens Wenham is “identifying the limits and content of earlier versions of the story elusive.” Hij wijst ook op de indrukwekkende literaire structuur van het verhaal dat verbonden is met de Abrahamcyclus.

    Lothar Ruppert heeft meer aandacht voor de diachronie van de tekst en hij schrijft het verhaal grotendeels toe aan E, gedeelten aan de Jehovist (te onderscheiden van de Jahwist; de Jehovist is wschl. de bewerker van J en E?), zoals 11a, en vooral het laatste gedeelte aan de Josiaanse redactie (14b-18). Dus ongeveer gelijk aan jouw indeling, alleen omdat hij 11b aan E toeschrijft kan er geen speculatie zijn over Izaaks mogelijke dood. Ook Quinten wees al op een mogelijke aanwijzing in E voor de redding van Izaak.

    Wat betreft de tendenzen in de Pentateuchkritiek: het is tegenwoordig in orthodoxe kringen modieus om triomfantelijk te doen over de achterhaaldheid van bronnensplitsing. In feite is dat laatste nooit weggeweest, en maakt het de laatste tijd weer een comeback. Synchrone en diachrone benaderingen bijten elkaar niet, ze moeten elkaar op een kritische manier aanvullen. Naïef knip- en plakwerk zul je onder goede Bijbelwetenschappers niet meer aantreffen, wel genuanceerde afwegingen die starten vanuit de tekst zoals die voor ons ligt.

  15. Ha Cor,
    Dank voor deze nuttige aanvullingen. Mooi dat jij literatuur hebt liggen om net wat dieper te duiken.

    Laat eens te meer zien dat als het zo is dat de klassieke bronnensplitsing niet voldoet, dat komt omdat deze te simpel is. Jij hebt hier al weer twee extra schrijvers buiten J, E, P en D te voorschijn gehaald.

  16. Met
    [aanhalen van:]
    “buitenaardse aan de wereld verbonden liefde”.
    Zou je daar nog iets over kunnen uitweiden?

    [sluiten aanhalen]
    kom ik in een lastig parket. Verderop, aan het eind zal blijken dubbel-lastig. We pakken eerst het belangrijkste lastige aan. Ik wil en kan geen nieuw systeem ontwerpen over al die oude koek. Ik vind dat voor mij niet doenlijk ten opzichte van het grote wonder dat we er zijn zoals we zijn. Met ontwikkeling van de wetenschap steeds groter wordend wonder trouwens. Bij een gedacht ontwerpen zou ik dan uitleg dienen te geven over een daarbij passend gevoels- en intuïtief ervaren op andere wijze dan we al millennia vernemen van onze joods/christelijke/islamitische schrifturen, gevoegd bij de boeddhistische, hindoeïstische en meer wijsgerige tao-paperassen die allemaal een opbouw vertonen naar het nu. Verklarend, duidend, of aannemend dat het nu eenmaal zo met ons gaat zoals het is gegaan. Redelijk vaag voor jou, lijkt me.

    En wat mij betreft, ik neem gewoon aan dat een paar hoofdzaken een lijn aangeven die wijzen op een inspiratie van buitenaf, dus buitenaards.

    “Zo gaan we niet met elkaar om” (religie) leidt dan tot wetten (Hammurabi, Mozes, Christus) of onbeholpen voorschriften.

    Een tik van mij: ik ervaar dat ik wetten – door de tijd heen – meen te mogen zien als uitvloeisels van Liefde, puur vanuit ontdekken dat we aan elkaar verbonden leven.

    Scannen van de heilige zaken vond ik allemaal machtig interessant, hechtte er verder weinig waarde aan totdat ik “Het Licht” zag. Nee hoor, grapje. Van lieverlee feitelijk onbeduidender wordende zaken totdat ik aan den lijve voelde dat er krachten zijn buiten de aarde. We weten daar nauwelijks tot niets van, ik laat me niet bedotten door de al-wetende vermommingen die ons aangereikt zijn als heilige wijze boeken, of – ik snap Chinese gedachtengangen niet – tot het uiterste doorgedachte opgeschreven wijsgerigheden.

    Vaag keerpunt: een jaar geleden fysieke aanraking ervaren die ik niet aards kan verklaren. Een paar malen geduw aan mijn rug (“word eens een beetje wakker slaapkop”?) en daarna een dikke minuut herhaaldelijk licht beroeren door vingertoppen van mijn wangen tussen beide oren – ja, het was echt “tussen mijn oren”, lach maar… – waaruit ik maar één ding kon en kan opmaken. Op háár kenmerkende wijze, tientallen jaren geleden heb ik van mijn toenmalige vrouw wel tien of 15 maal een “behangetje” (ik leg het uit) gekregen, liet ze weten dat zij het was. Liet weten dat zij indertijd wel een tikkie te ver was gegaan. Ik vatte het op als haar afscheid uit het hiernamaals, dat ze haar “aan de aarde gebonden lastige zaken” had afgehandeld en naar een andere sfeer ging, of zo.

    Vandaar dat ik je eerder toewenste dat je iets dergelijks zou gaan ervaren, wat je tot andere gezichtspunten zou brengen.

    “Sjonge jonge, dat is dan jouw buitenaardse liefde?” hoor ik je vragen. Ja Bram, armetierig, maar dat was het dan. Ik hecht er waarde aan.

    Een jaar of 20 geleden heb ik een flink aantal jaren cursussen gevolgd en boeken gelezen om iet of wat vertrouwd te raken met onaardse onverklaarbare dingen in het leven. Ik wilde daarmee verder niets doen, ik beschouwde die dingen als niet passend bij mijn leven (waarom zou ik teruggaan naar vorige levens? ik zag het niet zitten, zelfs de kerk van scientology kreeg me niet aan vingerknippend ‘clear’ worden, wat ze beloofde als ik alle moeilijke zaken in vorige levens met rationeel beleven zou hebben gladgestreken ‘tsjakka’.)

    Behangetje. Mijn bargoens woordenboek vermeldt het woord niet, toch weet ik van het bestaan ervan in de jaren 50, in het bargoens mengseltje van: mensen van de ‘reis’, joodse elementen volkse taal, jordanees (Palmgracht Amsterdam) en boeventaal. “Een behangetje gekregen?” betekende dan dat je op je werk kwam met zichtbare tekenen: er was met scherpe nagels een aantal halen over je gezicht getrokken, liefst bloedend. Niet verder vertellen hoor! – warm gegroet – Niek

  17. Ha Niek,
    Dank voor dit verhaal. Ben even niet in de stemming voor een hele lange reactie. Maar toch een aantal dingen (wie weet waar dat toe leidt)

    -Wetten als uitingen van liefde vind ik heel mooi. Ben het er nog mee eens ook. Binnen de economie wordt het ook wel “welbegrepen eigenbelang” genoemd. Iedereen heeft door dat het beter is als iedereen zich aan bepaalde regels houdt, ook als je persoonlijk misschien liever die regels zou breken.

    -Het is ook wel herkenbaar dat een persoonlijke ervaring voor jou toch aan de basis staat voor je gevoel voor het hogere, wat dat voor jou dan ook precies moge wezen.

  18. […] Is Isaak daadwerkelijk geofferd?; […]

  19. […] ik heb jullie al lekker zitten maken, hoe zit het nu met die rectificatie? Dat heeft te maken met deze post over het verhaal van het (bijna-)offer van Izaak. In dat verhaal wordt bijna altijd Elohim gebruikt […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: