3 reacties

Kuitert – Hetzelfde anders zien (2)

En dat was de vijfde en voorlopig laatste Kuitert. Over de eerste helft van het boek heb ik hier al geschreven. Nu gaan we verder bij deel V, “Anders zien: zo werkt het!”

Dood, rituelen, schepping en het koninkrijk gods

Kuitert laat bij deze vier thema’s zien hoe ze mensen helpen om anders naar de wereld te kijken. Met de dood is het afgelopen, maar als je gelooft in een hiernamaals of een opstanding van de doden of dat god je helpt dwars door de dood heen, dan kan dat rust geven. In de praktijk werkt het.

Zo ook met rituelen. Nu de traditionele kerkelijke rituelen een beetje in onbruik raken zie je dat mensen met nieuwe rituelen komen om belangrijke gebeurtenissen te markeren. En de schepping, ook die is niet een beschrijving van een historische gebeurtenis, maar een manier van kijken naar de wereld. Alles in de wereld kan waarde krijgen als je het interpreteert als maaksel van god. En het koninkrijk gods kan ons aansporen om onze huidige wereld beter te maken.

Dit zijn vier voorbeelden die helpen om op een andere manier naar de wereld te kijken, orde te scheppen in de (schijnbare) chaos. Maar tegelijkertijd vraag ik me een beetje af of er wel echt een pad is tussen dit opvatten als informatie en dit opvatten als fictie. Want werkt het niet alleen maar op het moment dat we het opvatten als informatie? Ja, de geschiedenis heeft aangetoond dat deze denkbeelden dan zeker invloed hebben. Maar als je je realiseert dat het hiernamaals slechts verbeelding is? Geeft het dan nog steeds troost? Wanneer wordt verbeelding inbeelding?

De mens als scharnier tussen god en chaos

De mens, daar draait het uiteindelijk om. Hoe zien wij onszelf? Verbeelding zorgt ervoor dat wij in staat zijn orde en betekenis te scheppen in wat er om ons heen gebeurd, in de chaos. Maar die verbeelding zorgt er ook voor dat wij een andere kijk kunnen krijgen op onszelf, op mensen. Negatief kan, zoals in de gereformeerde traditie waarin de mens geneigd is tot alle kwaad en niet in staat tot enig goeds. Dit kan door nadruk te leggen op het verhaal van de zondeval en dat op te vatten als informatie. Het kan ook positief, door andere mensen te zien als schepselen van god en dus waardevol. Maar uiteindelijk hebben we het dus over onszelf.

Niet wij zijn naar gods beeld geschapen, maar wij hebben god naar ons beeld geschapen. Hier is Kuitert nu expliciet in:

Loop dus niet weg uit de taal om bij zo genaamde realiteiten terecht te komen. Ook niet in de religie, om daar weer bij terug te keren. God in onzienlijk want Hij is van taal, de hemel is van taal, het paradijs waar de engelen je naar toe mogen dragen, ook van taal. Het is alles van taal en moet van taal blijven, wil het betekenis houden.

Wij mensen zijn het een hele andere realiteit kunnen zien. Als die maar verbeelding blijft, dan zal ze niet een substituut worden voor onze wereld, waardoor we een negatieve kijk krijgen op onze wereld.

De kerk als bibliotheek

Als we zo kijken naar religies heeft dat ook invloed op onze kerken. Ze zijn niet langer hoeders van de waarheid die dus ook ruzie hebben met andere kerken met een andere kijk op de waarheid. Nee, ze wordt een bibliotheek van het christendom, niet informatie over de waarheid maar informatie over oude verhalen en theologische kijk die de verbeelding van gelovigen aan kan spreken. Want dat doet verbeelding, ze spreekt aan. Of niet, dat kan ook.

Maar daarom zijn er ook verschillende kerken. Als we de kerk opvatten als bibliotheek van het christendom, dan zijn de verschillende denominaties gewoon verschillende specialiteiten die in andere religieuze behoeften voorzien. In plaats van substituten zijn ze dus complementair geworden!

Conclusie

In dit boek zie je Kuitert een stap verder zetten op het pad dat hij al gegaan was. Al in wat heet geloven zei hij dat alle spreken over boven van beneden komt. Alle religies zijn dus tradities, we hebben ze gekregen van onze ouders. Maar waar hadden zij ze vandaan? Lang heeft Kuitert nog het idee gehad dat de tradities waren gebaseerd op ervaringen met een reëel bestaande god. In het algemeen betwijfeld christendom twijfelde Kuitert niet aan het bestaan van een hiernamaals. Maar nu wel. De herkomst van religieuze tradities is verbeelding. Verbeelding van de mens zelf, dus niet alleen komt alle spreken over boven van beneden, het is ook zo dat er eerst mensen waren en toen pas god.

Ik kan in deze analyse niet veel anders dan haar beamen. Ik twijfel nog een beetje over hoe hij persoonlijk geloven nu nog voor zich ziet. Is zijn visie niet een soort jezelf voor de gek houden? Zoals hij de sacramenten ook een spel noemt? Werkt het überhaupt nog wel als je erkent dat het “maar” verbeelding is? Ja, misschien wel. Ik weet het nog niet zo goed. Als ik zijn laatste twee hoofdstukken lees over de kerk dan denk ik toch weer dat me dat wel aardig lijkt.

Conclusie lijkt dus te zijn dat god niet “echt” bestaat. Hij is niet een reëel wezen, luistert niet naar mijn gebeden, grijpt niet in in deze wereld, heeft geen plan met mijn leven, en zorgt er niet voor dat ik na mijn dood alsnog doorleef. Dat  is een flinke klap voor mijn oude godsbeeld. Maar Kuitert leert in ieder geval dat ook in dat geval de christelijke erfenis zijn mooie kanten heeft die het waard zijn om bewaard te worden. Ik zeg het met hem mee dat theologie fascinerend is. Maar ik vind het toch lastig om helemaal mee te gaan in zijn betoog voor de verbeelding.

Advertenties

3 reacties op “Kuitert – Hetzelfde anders zien (2)

  1. […] nu ik me naar aanleiding van hetzelfde anders zien van Kuitert (deel 1 en 2) een beetje afvraag of de verbeelding waar Kuitert het over heeft ook wel werkt als ze zelf gelooft […]

  2. […] en dat er een leven na de dood is dat gerechtigheid biedt. Zes jaar geleden, in Hetzelfde anders zien stelde hij dat religie geen informatie bevat maar verbeelding is: god bestaat, maar in de […]

  3. […] is trouwens niet voor niets dat Harry Kuitert in zijn boek Hetzelfde anders zien refereert naar Rorty. De invloed is duidelijk in dat Kuitert zo het christendom ziet als een […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: