6 reacties

Kuitert – Hetzelfde anders zien (1)

De vijfde en voorlopig laatste Kuitert. Dit is ook een beetje het boek waar het allemaal om begonnen was, namelijk het boek waarin hij zijn positie verder uitlegt die ook naar voren komt in het Trouw-artikel waar het mij om begonnen was. De subtitel luidt: het christelijk geloof als verbeelding. In de titel alleen is het dus al duidelijk welke kant het op gaat. Geloof is verbeelding van mensen, en helpt ons om de wereld anders te zien. Alternatief kun je dit ook lezen als een poging om het christelijk geloof anders te zien, namelijk als verbeelding.

Wat heet geloven 2?

Met dit boek (uit 2005) keert hij terug naar het thema van het eerste boek dat ik van hem heb gelezen: wat heet geloven, uit 1977. Niet de specifieke inhoud van het christelijk geloof is onderwerp, maar geloven zelf. Wat is het en waar komt het vandaan? Zoals steevast begint het boek met een constatering dat het niet goed gaat met het kerkelijk christendom. Deze keer onderscheidt hij drie niveaus waarop religie ertoe doet: eerst maatschappelijk, daarna kerkelijk en tenslotte persoonlijk. Was religie vroeger iets waar de hele samenleving om draaide, werd dat langzaamaan teruggedrongen tot het kerkelijke. Een soort kunstmatige submaatschappij waar de illusie in stand wordt gehouden dat iedereen hetzelfde gelooft. Tenslotte wordt religie iets persoonlijks, waar je vooral als persoon iets aan moet hebben, en is de kerk als collectief niet zo belangrijk meer.

Waarom verliezen de kerken het? Omdat ze de inhoud van hun religie zijn gaan opvatten als informatie over de werkelijkheid. Dat is niet zo, religie is verbeelding, door mensen verzonnen. Eerst waren er mensen, toen goden en toen God is misschien wel de meest kenmerkende zin van dit boek. Maar Kuitert neemt goed de tijd om uit te leggen wat hij met verbeelding bedoelt. Het gaat om “hetzelfde anders zien”, naar de wereld kijken en daar als een dichter iets moois in te zien. Verbeelding leeft van metaforen en geeft betekenis aan wat we om ons heen zien. Verbeelding spreekt ons dus aan, raakt ons. Informatie doet dat niet, daarom is het ook de doodsteek van het christendom als we zijn inhoud als informatie gaan opvatten.

Dit zit dus sterk op de lijn van wat heet geloven, maar daar werd de oorsprong van de religieuze traditie nog in ervaringen van god gelegd. Daar was de mogelijkheid open dat het om informatie ging, alleen konden we dat nooit weten, het ontwerp wachtte nog op bevestiging in de toekomst. Dat lijkt Kuitert helemaal los te hebben gelaten. Het is gewoon geen informatie en hij heeft het dus ook niet meer over mogelijke bevestiging ervan in de toekomst.

Fictie?

Is het dan allemaal fictie? Inbeelding? Nee, Kuitert probeert religie als verbeelding ergens tussen fictie en informatie in te laten vallen. Fictie is namelijk waar voor zolang als je het boek leest, maar het is ook de bedoeling dat zodra je het boek uithebt of even naast je neerlegt dat je uit het verhaal stapt. Bij verbeelding werkt dat anders, dat werkt door en geeft een andere kijk op de werkelijkheid, helpt ons om hetzelfde anders te zien. Bij religie moet je niet uit het verhaal stappen.

Dit lijkt weer te leiden op het pad van de informatie, maar zover moeten we niet gaan. Dan zou het niet meer verbeelding zijn, maar inbeelding. We moeten ons ervan bewust zijn dat het maar verbeelding is. Een variant op niet gebeurd en toch echt waar? Nee, zelfs dat niet, want dat veronderstelt dat er alsnog informatie in de bijbelverhalen zit, al is het dan misschien geen historische informatie. Verbeelding moet verbeelding blijven, want dat werkt. Mensen worden geïnspireerd en aangespoord door verbeelding. Belangrijk in dit geval is wel dat er ook kritiek is op denkbeelden van de verbeelding, want ze kan ook werken voor een slechte zaak.

En dat brengt ons tot de verhalen. De verbeelding maakt namelijk gebruik van bestaande verhalen. De verhalen leren ons hoe we zelf zijn. Op die manier kunnen we dezelfde verhalen steeds weer opnieuw toepassen op het hier en nu. Ze geven ons goede rolmodellen om onszelf aan te spiegelen, maar soms ook negatieve. Het verhaal van Simson is voor kinderen heel spannend en hij is een echte held, maar feitelijk wordt hij aan het einde van zijn leven een zelfmoordterrorist.

Voorlopige conclusie

Tot zover ben ik gekomen, ongeveer halverwege. Nog niet zo veel over te zeggen dus. Ja, wederom zeer lezenswaardig, maar dat begint zo’n beetje een cliché te worden. Alweer herken ik veel in wat hij schrijft al vind ik het nog lastig om met hem mee de verbeelding zo tussen inbeelding en informatie een eigen plek te geven. Praat hij niet te negatief over inbeelding en fictie om dan te concluderen dat het dat niet is? Ik weet het nog niet zo goed, maar het nodigt zeker uit tot het uitlezen van dit boek.

Advertenties

6 reacties op “Kuitert – Hetzelfde anders zien (1)

  1. interessant.als ik een preek maak dan zoek ik idd niet naar informatie om over te dragen maar naar wat kuitert noemt de verbeelding.
    maar vraag ik me af: moet die verbeelding niet gebaseerd zijn op een historische grond om mij te overtuigen me over te geven aan die verbeelding? Of zou Jezus net zo goed niet historisch kunnen zijn geweest en zouden de evangelieen dan nog steeds net zo werken?

  2. en werkt verbeelding ook niet alleen bij een bepaald type mensen? kan kuitert zich nog overgeven aan verbeelding als hij het net heeft ontrafeld als fictie? Zou een hardcore onderzoeker als jij nog daarop durven staan?
    En als verbeelding alleen voor bepaalde mensen werkt: is dat dan niet de falsificatie van kuiterts theorie? Want Jezus zegt dat Hij voor de hele wereld gekomen is.
    of is dan de conclusie dat religie inderdaad opium voor het volk is, voor de zwakkeren onder ons, die het echte leven niet aandurven?

    hoe denk jij daarover?

  3. Ja, goede vragen. Hoop dat de rest van het boek daar nog enige antwoorden op heeft.

    Even een paar dingen van mij, geïnspireerd op Kuitert:
    Je vraag of geloof niet een historische basis moet hebben. Feitelijk is het zo dat er meerdere onverenigbare religies zijn. Dus als het al zo is dat bijvoorbeeld het christendom waar is, dan zijn andere religies voor het grootste deel zo niet helemaal onwaar. Maar die werken blijkbaar ook, anders zouden ze wel ophouden met bestaan.

    Kuitert gebruikt zelf ook het beeld van een placebo, er hoeft niets in te zitten om te werken.

    Wat dan wel weer zo is, is dat de meeste aanhangers van andere religies er alsnog wel vanuit gaan dat hun religie waarheid bevat en dus informatie is. Dus ja, werkt het ook als je er zelf inmiddels achter bent dat het verbeelding is? Voor Kuitert zelf blijkbaar wel, maar ik ben nog niet overtuigd.

    Wat ik wel weer mooi vind is dat het erkennen dat alle religie verbeelding is, ruimte geeft voor inhoudelijke kritiek. We hoeven niet alles maar te accepteren en te “respecteren” omdat het bij het geloof van mensen hoort. Nee, die denkbeelden komen ook bij mensen vandaan, en kunnen, moeten zelfs, bekritiseerd worden.

    Is religie dan alleen voor een bepaald soort mensen? Voor de zwakkeren zelfs? Misschien. Misschien is het gewoon niet voor mij. Aan de andere kant hou ik juist wel weer van grote epische verhalen. Lees momenteel naast Kuitert ook de Ilias.

    Wat betreft ongelijk hebben van Jezus valt dat wel mee. Hij kwam alleen voor het volk Israel, en gaf hooguit wat broodkruimels aan de heidenen 😉

    Maar goed, ik hou je op de hoogte…

  4. […] nu ik me naar aanleiding van hetzelfde anders zien van Kuitert (deel 1 en 2) een beetje afvraag of de verbeelding waar Kuitert het over heeft ook wel werkt als ze zelf […]

  5. […] dat overstijgt) en dat er een leven na de dood is dat gerechtigheid biedt. Zes jaar geleden, in Hetzelfde anders zien stelde hij dat religie geen informatie bevat maar verbeelding is: god bestaat, maar […]

  6. […] is trouwens niet voor niets dat Harry Kuitert in zijn boek Hetzelfde anders zien refereert naar Rorty. De invloed is duidelijk in dat Kuitert zo het christendom ziet […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: