1 reactie

Kuitert – Het ABC-geloof (2)

Ook al weer uit. Sinds de vorige post zijn er nu dus genoeg onderwerpen te bespreken. Dus zonder verdere vertraging:

Over Jezus Christus en de laatste dingen

Kuitert begint met een deconstructie van orthodoxe ideeën, de twee naturen leer en de incarnatie. Hij legt uit waar ze vandaan komen, en heeft er op die manier ook wel respect voor, maar verwerpt ze met volle overtuiging. Dit zijn dingen waar theologie te ver is gegaan. Maar hoe zit het dan wel met Jezus? Toch een gewoon mens, niks aan de hand? Nee, zo is het ook weer niet. In Jezus ontmoeten we god, en wel hoe god voor verzoening heeft gezorgd.

In zijn uitleg over verzoening zijn er toch twee dingen waar ik niet in mee kan gaan. Ten eerste dat er daadwerkelijk een offer nodig was voor verzoening. Zie ook deze post. Kuitert legt het uit als dat vergeving zonder offer zou lijken op doen alsof er nooit iets gebeurd was, maar verzoening is niet vergeving, maar het bedekken van wat er fout is gegaan. Tegelijk wil hij niet zo ver gaan om te zeggen dat god bloed wil zien. Dus was het dan wel nodig, maar ook weer niet noodzakelijk? Ik zie welke standpunten hij wil ontwijken, maar zie nog niet zo goed of die middenweg er wel is.

Tweede punt gaat om de plaatsvervanging. Ik kan hier echt niet bij, maar Kuitert beroept zich op de christelijke traditie, en dat verzoening niet kan zonder plaatsvervanging. En waarom het in dit speciale geval wel mogelijk is, is dat het god zelf is die zichzelf verzoent met de wereld door zichzelf als offerte geven. We kunnen het nooit van een ander mens verwachten/eisen (hooguit van een geit?) maar omdat god zelf het is, is het niet alleen toegestaan, maar zelfs toe te juichen.

En dan komt een hoofdstuk over de opstanding. Ook al kan Kuitert veel bijbelsverhalen relativeren, de opstanding moet er zijn voor het christelijk geloof. Ook al zijnde opstandingsverhalen niet letterlijk te nemen, maar op te vatten als metaforen, toch is Jezus wel degelijk opgestaan. Maar niet in een standaard vlees en bloed lichaam, nee, hij is opgestaan en iets heel anders geworden.

En zo zal het met ons ook gaan, want er is een laatste oordeel, en een leven na de dood. Net als bij de schepping de-historiseert Kuitert het einde der tijden. Maar bij je eigen dood zul je wel degelijk geoordeeld worden. En na het oordeel? Een eeuwige hel kan volgens Kuitert niet, eventueel een eeuwige dood, of dat mensen na een tijd boeten voor gedane zonden alsnog na de hemel mogen? Kuitert noemt niet meer dan opties die hem wel aanstaan, maar uiteindelijk kunnen we het gewoon niet weten.

Kerk, gebed, gebod en bijbel

Ook deze vier thema’s komen nog aan bod in het boek. Kortweg houdt Kuitert een pleidooi voor een pluriforme kerk, zonder al te veel extra regels. Ook dit komt nog goed overeen met wat hij heeft geschreven in wat heet geloven. Gebed is volgens Kuitert wel degelijk nog belangrijk, alleen moet je niet zien als het indienen van een verlanglijstje, bidden hoeft helemaal niet te helpen:

Ik houd dat voor een vorm van primitief denken dat de christelijke traditie ons juist wil afleren. Alle goed bedoelde gebedsgenezingen ten spijt. Die brengen meer ongeluk dan geluk. Je kunt een arm er niet aanbidden, een dwarsleasie niet ongedaan maken en een uitgezaaide longkanker er niet meer genezen.

Maar helemaal krachteloos wil Kuitert het gebed ook weer niet noemen. Al vind ik persoonlijk de verwijzingen naar bijbelverhalen om dat punt te onderbouwen weer niet heel erg sterk.

Interessanter is het hoofdstuk over ethiek en geboden. Ook hier een sterke analyse waarom ethiek niet bijbels of christelijk is. De bijbelse geboden zijn sterk tijd- en clutuurgebonden en ook niet-gelovigen hebben ethisch besef. Met behulp van het Eutyphro dilemma laat hij zien dat goed en kwaad niet per decreet van god tot goed en kwaad worden verheven. “Dat maakt goed en kwaad pure willekeur. Als God het andersom gedecreteerd had, was het andersom geweest.” Dus: “iets is goed, daarom wordt het geboden, en niet omgekeerd: omdat God het gebiedt, is het goed.” En daarmee zijn goed en kwaad geen zelfstandige machten meer, maar bijvoeglijke naamwoorden, die afhankelijk zijn van tijd en cultuur.

Als sluitstuk van het boek een hoofdstuk over de bijbel. Zoals te verwachten ziet Kuitert de bijbel als een deel van de traditie waar het begin van het boek over ging. Gezag? Door inspiratie?

Weg ermee, dat is het enige dat ik zeggen kan. Om de bijbel over te houden, of liever, haar terug te krijgen, moet de klassiek-gereformeerde beschouwing weg. Anders verdwijnt ze straks met de beschouwing mee.

De waarde van de bijbel zit hem in de inhoud, in de verhalen die blijven inspireren en ons iets van goed laten zien en doen ervaren. Maar ga er dus niet te rigide mee om: niet door alles als letterlijk waar op te vatten, maar ook niet door de verhalen alleen maar in hun historische context te lezen, ze hebben ook voor ons nu nog zeggingskracht.

Conclusie

Kuitert is een held. In een kort boek (300 pagina’s) weer hij in helder Nederlands heel veel onderwerpen te beschrijven. En juist doordat het boek zo breed is kun je ook zien hoe de verschillende delen van zijn wereldvisie in elkaar grijpen en op elkaar aansluiten, en ook waar dat wat minder goed lijkt te gaan. Hij is ontzettend scherp in het stellen van vragen en ontdekken van problemen in het orthodoxe gereformeerde christelijke wereldbeeld. Maar toch blijft hij met zijn eigen wereldbeeld daar nog heel erg dicht tegenaan, en op een aantal punten heb ik dan ook problemen met ofwel het begrijpen wat hij bedoelt, of kan ik die stap gewoon niet meemaken. Ik heb ergens de indruk dat hij die punten ook zelf toen al lastig vond, want je ziet hem soms schuiven in hoe hij schrijft van “ik vind” naar “de christelijke traditie vindt”. Ik ga dus vrolijk verder met zijn volgende boek, zeker weten, en ben benieuwd naar hoe zijn visie zich verder ontwikkelde.

Advertenties

Eén reactie op “Kuitert – Het ABC-geloof (2)

  1. […] weet van geen ophouden. Twintig jaar geleden, vlak na zijn pensioen, in het algemeen betwijfeld christelijk geloof hield hij ondanks al zijn twijfel en herziening nog vol dat er wel degelijk een god bestaat, dat […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: