2 reacties

Kuitert – Wat heet geloven (4)

In drie eerdere posts heb ik de inhoud van het boek Wat heet geloven van Harry Kuitert besproken. Nu nog een laatste post over wat ik er zelf van vind en wat ik er van heb geleerd. Ik ga er nu dus wel vanuit dat je ongeveer weet wat er in het boek staat.

Oergeloof?

In de antropologische aanpak draaide het om oergeloof. Toen ik dit las begon ik een beetje te stuiteren, heeft echt iedereen een oergeloof? En geven mensen echt betekenis aan hun daden door ze deel te maken van een groter geheel? Maar nu ik er iets meer over heb gedacht denk ik dat het helemaal klopt. Er zijn (bijna?) geen acties die wij doen die helemaal op zichzelf staan, altijd gaan ze uit van dingen die we al hebben gedaan, die we nog gaan doen of juist acties van andere mensen. En dat dit grotere geheel ook de toekomst omvat betekent dat we inderdaad een bepaald basisvertrouwen moeten hebben in de toekomst. Interessant hiervoor zijn ook de ideeën van de psycholoog Erik Erikson.

Wat dit ook duidelijk maakt is waarom er zo weinig mensen zijn die enig gewicht geven aan de formele filosofische argumenten voor en tegen god. Geloof in een god komt dus voort uit een dergelijk oergeloof, het heeft letterlijk een andere grond dan de meeste andere overtuigingen die we hebben.

Zoekontwerp

Vervolgens zegt Kuitert dat we dit oergeloof aankleden, want het heeft bevestiging en fundering nodig. Een godsdienst kan dit inderdaad geven, maar alle niet godsdienstige mensen dan? Wederom lijkt het mij dat Kuitert hierin gelijk heeft. Geeft de moderne wetenschap en in het bijzonder de economie ook niet aan ons een basisvertrouwen dat het in de toekomst allemaal nog beter zal gaan dan nu het geval is? Is wetenschap daarmee toch religieus geworden? Of kan oergeloof ook door niet-religieuze dingen worden ingevuld?

Mooi vond ik ook het idee van een zoekontwerp, en hoe dit zowel gefundeerd is in ervaringen, als dat het wordt aangepast aan de hand van ervaringen. Dit lijkt mij een heel goede beschrijving van in ieder geval het christendom waar zeker ontwikkeling zichtbaar is. Maar ook dat Kuitert zegt dat de uiteindelijke bevestiging van een zoekontwerp pas in de verre toekomst zal komen, en dat het uiteindelijk aan god zelf is om die bevestiging te geven. Dit maakt dat hij heel stellig kan zijn dat een geloof proposities nodig heeft, maar tegelijkertijd dat hij de proposities wel kan relativeren, hij is er niet zeker van.

Kerk

Dit leidt naar zijn visie op de kerk, waar we dus ook een gesprek zouden moeten hebben over wat we werkelijk geloven, en niet over wat we zouden moeten geloven volgens de leer. Dat zou inderdaad meerwaarde hebben, ook voor mij nog. Niet voor niets ben ik nog doorgegaan met het bezoeken van mijn bijbelkring ook nadat ik niet meer naar de kerk ging en eigenlijk niet meer in god geloofde. Juist in zo’n proces is het interessant om er gesprekken over te voeren. Ja, een Kuitert-kerk zou me nog wel aanstaan denk ik.

Conclusie

Ik vond dit boek getuigen van diep inzicht waar ik van kon leren, en er zijn eigenlijk geen punten waar ik niet mee kan instemmen. Op naar Het algemeen betwijfeld christelijk geloof: een herziening uit 1992.

Advertenties

2 reacties op “Kuitert – Wat heet geloven (4)

  1. interessant boek.
    kun je uitleggen op welke gronden kuitert vasthoudt aan het bestaan van God? En wat vind jij daarvan? of moeten we dit gesprek niet meer voeren met woorden en argumenten omdat het om oerorientaties gaat, intuities of zo je wilt een zeker weten los van wetenschappelijke bewijzen?

  2. Ha jw,
    Het bestaan van god neemt hij in dit boek gewoon aan, daar gaat het boek niet over. In het algemeen betwijfeld christelijk geloof laat hij nog wel zien dat het belangrijk is dat god echt bestaat, maar komt hij niet veel verder als dat mensen overal een oergeloof-achtig iets hebben. Al geeft hij zelf ook weer aan dat honger niet betekent dat er ook brood is.

    Wat hij wel zegt is dat een geloof een zoekontwerp is voor god, en dus als doel heeft om god te doen vinden. Zolang god gevonden wordt met dat zoekontwerp kan het blijven bestaan. Als dat niet meer gaat zal het verdwijnen, of moeten we het zoekontwerp aanpassen.

    We hebben het zoekontwerp tenslotte als mensen zelf gemaakt aan de hand van ervaringen (voor Jodendom was bijvoorbeeld de uittocht van Egypte heel belangrijk, de ervaringen met Jezus zijn basis van het christelijke zoekontwerp) en aan de hand van nieuwe ervaringen kan dat zoekontwerp dus bevestigd worden, of juist niet. Dan kunnen we het zoekontwerp dus aanpassen aan de hand van onze nieuwe ervaringen. En wetenschappelijke ontdekkingen horen dus ook bij deze nieuwe ervaringen.

    Op deze manier kun je dus het christelijke zoekontwerp relevant houden voor onze tijd. Vasthouden aan oude waarheden is geen optie, omdat die oude waarheden niet door god geopenbaard zijn, maar ook maar de weerslag zijn van hoe mensen in het verleden god hebben gevonden.

    Beantwoordt dat je vraag een beetje? Het feit dat christelijk geloof nog bestaat betekent dus dat door het christendom heen god wordt gevonden, wat een belangrijke aanwijzing is dat god echt bestaat. Echter, en daar is Kuitert heel open over, dat geldt ook voor andere religieuze tradities.

    Maar goed, de stap van menselijke religie naar een echt-bestaande god is lastig, en het lijkt er sterk op dat Kuitert dat inmiddels heeft losgelaten, als ik zijn Trouw-artikel lees in ieder geval. Maar daarover later meer als ik aan Hetzelfde anders zien: Christelijk geloof als verbeelding begin.

    O ja, voorlopig vind ik zelf hier nog geen argumenten in om aan te nemen dat er een werkelijkheid schuilgaat achter deze theologische denkbeelden. Deze ideeën geven wat mij betreft wel een geniale beschrijving van hoe religies werken. Hoe het komt dat kerken in woord vast blijven houden aan oude waarheden, maar ondertussen toch gewoon met hun tijd mee ontwikkelen, al dan niet met een paar decennia vertraging.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: