5 reacties

Kosmologisch godsbewijs (4)

Ik was eigenlijk wel een beetje door de kosmologische godsbewijzen heen. Zie deel 1, 2 en 3. Maar in het commentaar van deel 2 – waar ik betoogde dat er nogal een gat zat tussen de eerste oorzaak van het kosmologisch godsbewijs en god zoals we hem uit de bijbel kennen – heeft Joost wat artikelen gestuurd waarin in ieder geval een poging wordt gedaan om dat gat te overbruggen. Dus vandaar nog een extra editie.

Het argument

Een kosmologisch godsbewijs geeft een argument voor het bestaan van een “eerste oorzaak”. Deze eerste oorzaak heeft alles in gang gezet dat we nu kennen. Stel dat zo’n argument werkt, en we dus hebben aangetoond dat zeg de oerknal een oorzaak moet hebben gehad, wat kunnen we dan vervolgens zeggen over die eerste oorzaak. Wat voor soort verklaring kunnen we geven van de oerknal.

Een idee dat terug lijkt te gaan tot Richard Swinburne gaat als volgt:

  • er zijn maar twee soorten verklaringen, wetenschappelijke en persoonlijke verklaringen;
  • de eerste oorzaak kan geen wetenschappelijke verklaring zijn;
  • dus de eerste oorzaak moet persoonlijk zijn.

Twee soorten verklaringen

Dit vraagt om extra uitleg. Een wetenschappelijke verklaring is heel erg breed, alles wat de hele wetenschap verklaart valt hieronder, van natuurkunde tot economie. Maar volgens Swinburne en Pruss en anderen is er nog een andere vorm van verklaring, namelijk een verklaring vanuit de vrije wil van een persoon. Een persoon kan er voor kiezen iets te doen, en dat verklaart dan dat het gebeurt. En waarom een persoon een keuze maakt is uiteindelijk onverklaarbaar, omdat personen een vrije wil hebben.

Dan nog de vraag waarom de eerste oorzaak geen wetenschappelijke verklaring kan hebben. Hier worden verschillende argumenten voor gegeven, maar meestal kun je zeggen dat de natuurwetten en zo (wetenschappelijke verklaring) alleen maar geldig zijn in ons heelal, en voor schepping uit het niets dus niet.

Anders kan er nog gezegd worden dat als god noodzakelijk bestaat, en het heelal bestaat niet noodzakelijk (kan ook niet bestaan, en is dus contingent). Dan is het argument dat een noodzakelijk iets via wetenschappelijke verklaring alleen noodzakelijke dingen kan voortbrengen. Om iets contingents voort te brengen moet er wel sprake zijn van vrije keuze, en dus van persoonlijke verklaring, en dus is de eerste oorzaak persoonlijk.

Dat is toch duidelijk, dat is god!

Of toch niet? Want laten we eens dieper gaan kijken naar persoonlijke verklaring. Neem bijvoorbeeld het feit dat ik nu aan het typen ben. Dat doe ik omdat ik een blogje wil schrijven. Klaar? Nee, want tussen die twee feiten in zit ontzettend veel wetenschappelijke verklaring. Typen doe ik met mijn vingers, die worden aangestuurd door spieren, die weer door elektrische signalen uit mijn hersenen. Is persoonlijke verklaring dan het idee dat mijn hersenen zonder oorzaak die stroompjes afgeven?

Nu komen we op lastig terrein, want we weten nog lang niet hoe onze hersenen precies werken. Wat wel zo is, is dat hoe meer we ontdekken, hoe duidelijker het wordt dat ook binnen de hersenen er causale processen een grote rol spelen. Het zou dus heel erg goed kunnen dat persoonlijke verklaring een deelverzameling is van wetenschappelijke verklaring.

Conclusie

Ja, er is een argument om aan te tonen dat de eerste oorzaak persoonlijk is. (Ook voor andere goddelijke eigenschappen trouwens, maar dit is mijns inziens wel de belangrijkste.) Maar volgens mij is dit een argument dat stoelt op de aanname van een vrije wil, en het bestaan van een niet-stoffelijke ziel, of persoonlijke geest of zoiets. Het lijkt er steeds sterker op dat deze aanname niet correct is.

En hoe kan een noodzakelijk iets dan een contingent iets voortbrengen? Er zijn filosofen die denken dat dit sowieso onmogelijk is. Ofwel, dat als er een noodzakelijk wezen als eerste oorzaak is van alles, dan betekent dat dat ons universum ook noodzakelijk is, en dus ook deterministisch. Conclusie is waarschijnlijk dat we het gewoon niet weten, dit soort vraagstukken ligt volgens mij te ver weg van onze normale ervaring om met een beetje gezond verstand vanuit je leunstoel te kunnen oplossen. De moderne natuurkunde (zoals algemene relativiteit en quantummechanica) laat zien dat ons universum juist niet overeenkomt met wat ons gezond verstand denkt.

Advertenties

5 reacties op “Kosmologisch godsbewijs (4)

  1. […] is ook nog een speciale editie 4 over de kosmologische […]

  2. Hi

    Over wat voor een god heb je het dan? Gesteld dat je die van 3 of 4 wereldgodsdiensten bedoelt. Ben je dan bezig met de god die door ons mensen – op en om deze planeet – ooit is geschapen naar ons beeld en gelijkenis? Dit kleine godje dat – bedroevend – in het niet valt vergeleken bij de Onbekende. De Onbekende die te maken heeft met grootste, verste, kleinste en onmeetbaar kleinste dichtbije partikeltjes, waarin groot en klein voorts nog doordrongen worden door neutrino’s afkomstig van zon en andere bronnen.

    Wij weten nagenoeg nog niets van het weefsel van golfjes of materie op universum-niveau. Laat de Onbekende dit alles automatisch op ons planeetje los?

    Hoe werkt onze Onbekende Wajang-poppenspeler? Moduleert en/of superponeert hij materie of golfjes zowel op, in als dóór elkaar?

    Wij moesten dat vroeger op piepkleine schaal zorgvuldig berekend doen, anders trad Mexicaanse Hond op. Hoogfrequent zonden we middenfrequente bandbreedtes waarin dan hoorbare lage frequenties gemoduleerd waren. Hallo Bandoeng – groet – Niek

  3. Ha Niek,

    Altijd een goede vraag, over welke god hebben we het eigenlijk. En het antwoord is eigenlijk dat ik geen idee heb. Ik volg hierbij een beetje de filosofische literatuur, en kom dus ook uit bij wat zo’n beetje de “god van de filosofen” is gaan heten. Almachtig, alomtegenwoordig, algoed, alwetend, al-wat-al-nog-niet-meer…

    Dat ik daar niet zo veel in zie betekent niet meteen dat ik het idee heb dat de wetenschap alles al heeft verklaard of zelfs maar alles kan verklaren. Er blijven mysteries over, maar die maken het leven juist zo interessant en daarom is het ook zo fascinerend om een klein beetje de stand van de wetenschap te blijven volgen.

  4. Hersenopladers gezocht!

    Even over die stroompjes van de hersenen….
    Bestaan er hersenopladers?
    Een accu is niet oneindig en heeft een dynamo nodig en soms een accu-oplader. Hoe zit het nu met die elektriciteit in onze hersenen? Waardoor worden die opgeladen?
    De beeldspraak moet nu losgelaten worden…. het is maar waar wij ons door laten voeden en welke keuzes we maken. (ook dat lees ik in jouw stuk!) De God van de Filosofen kon niet anders.. de God van Pascal was daartegen een meer begrijpelijke idee van God. Keuzes maken heeft niet zozeer te maken met het filosofische begrip “bestaan”. Daarover kunnen boeken en bloggen vol geschreven worden zonder een sluitend idee te ontwerpen. Eerder, ik heb je daar al eerder op uitgedaagd, zou je kunnen denken aan het begrip “Zijn”. Als je ervan uitgaat dat God “is” , en van daaruit verder wilt bouwen kom je tot andere denklijnen en komt er ook weer plaats voor dingen als ‘verwondering’. Dat wens ik jou en al de lezers van je blog toe!
    Dat andere vertrekpunt zal andere hersenopladers in beeld brengen.

  5. Ik heb momenteel Heideggers Zijn en tijd (nog ongelezen) op mijn boekenplank liggen. Ik geloof dat “zijn” zeker zo problematisch is, zo niet problematischer, dan “bestaan”.

    En wat betreft de strategie om eerst aan te nemen dat god “is” en vervolgens verder te bouwen. Dan wordt god niet meer dan een aanname. Waarom zou je die aanname niet gaan toetsen?

    O ja, verwondering. Die is er ook buiten het christelijke wereldbeeld. De wereld blijft net zo mooi, spannend en mysterieus als er geen god is die het heeft gemaakt. Eigenlijk wordt het mysterie en daarmee de verwondering zelfs groter 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: