10 reacties

Een weg terug naar god?

Ik heb het eerst gehoord over Harry Kuitert op mijn reformatorische middelbare school, alwaar hij een haast mythisch symbool was voor als die vreselijke vrijzinnige theologen. Hij is bekend geworden met twee oneliners: alle spreken over boven komt van beneden; en: eerst waren er mensen, toen goden en toen pas God. De trouwe volger van mijn schrijfsels zal zich misschien nog herinneren dat ik eerder een stuk van hem heb geciteerd.

Vandaag schreef hij weer een stuk in mijn krant. De aanleiding is dat de PKN deze week gaat praten over de “atheïstische dominee”. De titel van het stuk is:

Zo, dat is nog eens intrigerend.

Ik raad natuurlijk een ieder aan via de link het hele stuk te lezen, maar hierbij voor luie mensen (behoor ik zelf over het algemeen ook toe, dus daarom verleen ik deze service dan ook) het einde:

Als de voorgeschreven voorstellingen niet door de kritiek heen komen, dan blijft er over dat je voor eigen rekening begint, God niet weg, maar God naar maat, er van maken wat je het beste voorkomt.  […]

God duidt niet meer een sprekend handelend subject aan. Dat is de breuk, de grote en onherroepelijke en onherstelbare breuk met het traditionele spreken. Alleen het woordje ‘God’ herinnert ons er nog aan waar het ooit over ging, over ene wezen dat als uitvergroot mens werd gedacht te zetelen in de hemel, en dat op aarde de dingen naar zijn hand kon zetten.

Bestaat God? Ja en nee hebben allebei hun gelijk. De mensen die zeggen dat de God van de Bijbel een mythologisch figuur uit een antieke cultuur is, hebben gelijk, hij is een constructie van de bijbelschrijvers, hij is van verbeelding.

De God van artikel 1 van de NGB is ook een constructie, maar nu dan van het denken, van het diepe nadenken, dat zijn diepte (of: zijn top) bereikt door uit te komen bij een wezen dat het denken te boven gaat. Maar wat het denken te boven gaat denken we niet. Constructie van denken of constructie van verbeelding, het maakt geen verschil, beide zijn constructies, beide zijn wat I.M. de Rijk zo fraai ‘denksels’ noemde. God zetelt in onze gedachten. God is een menselijke gedachte: er moesten eerst mensen zijn voordat God bedacht kon worden.

Is dat een nare uitkomst van mijn verhaal? Allerminst, het tegendeel is zelfs het geval. Als alles wat over God gezegd wordt niet slaat op een bestaand wezen, maar menselijke verbeelding weerspiegelt, […] kun je er ook niet meer over vechten. […]

De kerken gaan erop vooruit als zij dat inzien. God wordt weer belangrijk als we zien dat wij hem in het veld hebben gevoerd. Welke God, dat is en blijft een uiterst belangrijke vraag. Waar staat God voor, dat is: waar staan wij voor!

Maar dan hebben we het over onszelf, zal iemand zeggen. Inderdaad, alle godsdiensten weerspiegelen wat mensen over zichzelf en hun wereld denken, ze gaan niet over God maar over God die we in onze gedachte nodig hebben om te overleven. Des te belangrijker is – alweer – welke godsdienst.

Vanuit deze hoek is theologie ook veel leuker. Niet zo’n interessante maar helaas nutteloze exercitie als het gangbare leerstellige uitpluizen, maar hermeneutiek, de vaardigheid om godsdienstige teksten (textiel) uit te leggen als een manier waarop mensen zichzelf en hun wereld zagen, en kijken wat wij daaraan hebben. God bestaat in het verhaal, in de overgeleverde verhalen. Het is een gelukkige uitkomst van een lange zoektocht.

Als eerste moet zeggen dat ik het hier eigenlijk helemaal mee eens ben. Ook als god niet “echt bestaat”, bestaat hij wel in de verhalen. En die verhalen kunnen nog steeds inspireren en wat al niet nog meer. Nu is het misschien wel zo dat ze juist zo inspirerend zijn omdat de mensen geloven dat het allemaal wel echt gebeurt is, maar dan nog…

Daarnaast is het zo dat ik eerder iets over vrijzinnig christendom heb geschreven. En mijn conclusie was toen eigenlijk dat het vrijzinnig christendom niet belangrijk genoeg is voor mij om in te geloven. Maar wat Kuitert hier zegt is dat je dus eigenlijk niet hoeft te geloven! Je kan de waardevolle dingen eruit pikken, zonder echt te geloven in dat de god van de bijbel en/of de god van de filosofen echt bestaat.

Ik zei toen trouwens wel heel stoer dat ik het zonder een “echt bestaande” god niet de moeite waard vond, maar ondertussen gebruik ik wel het merendeel van mijn vrije tijd om juist daarover boeken te lezen en te bloggen. Blijkbaar zit er dus wel degelijk iets dat me vast blijft houden. Is dat een opening terug naar het christendom? Is dat nog wel christendom? Wie weet? Spannend vind ik het wel!

Advertenties

10 reacties op “Een weg terug naar god?

  1. […] vervolg op mijn laatste post de reactie van Anton Dingeman op het stuk van […]

  2. […] is weg, en zelfs het geloof dat er een god bestaat. Maar wat is hiervan het gevolg? Ik heb het pas gehad over Harry Kuitert die het helemaal geen probleem vindt om zowel te geloven dat god niet echt […]

  3. Hoi Bram,

    Ik snap dat je er omheen blijft cirkelen. Is er een uitweg?
    Misschien deze:
    Als je eens afstapt van de (m.i., heilloze denkcirkel) over de vraag of God nu wel of niet “bestaat” (een filosofisch begrip) en je schakelt over over de stelling: “God is”.
    Misschien kun je dan hooguit nog denken over de verledentijd van dat werkwoord: ‘was’, maar dan nog.
    En verder intrigeert het mij bovenmate die clash tussen de ratio, de rede en het gevoel, de beleving.
    Als God is, kun je ruimte scheppen voor beleven. Als je blijft cirkelen rond ‘bestaan’ en dat ontkent sluit je die weg van gevoel en beleving ook helemaal uit.

  4. Dat begint aardig te lijken op Hendrikse, god bestaat niet, maar gebeurt…

    Maar is wat jij noemt, (de switch van god bestaat naar god is) niet precies wat Kuitert bedoelt? God bestaat dan wel niet, maar het “religieuze proces” heeft wel degelijk invloed op ons leven. En die invloed kan heel positief zijn (afhankelijk van welke god).

    Of zit je toch op een ander spoor? Wat bedoel je precies met “god is”?

  5. Tsja,
    Ik denk dat, waar wij zeggen dat God is we heel dicht komen bij Zijn zelfopenbaring daar bij die brandende braamstruik. Voor Mozes ook geen bevredigend antwoord maar wel voldoende (na enige tegenwerpingen) om te gaan en waar hij ging werd de kans van ervaring geopend. In mijn beleving is het vandaag eigenlijk niet anders. Ga er nu eens van uit dat God is en dat Hij iets van mij zou willen. En wanneer ik dan die weg ga, loop ik de meeste kans ook iets te ervaren van die God, die is. Probleem blijft dat ik dat niet met mijn verstand kan ‘kleinkrijgen’. Maar dat bleek voor Mozes uiteindelijk ook het vrhaal: deze God is te groot voor mijn menselijk vermogen.
    Zoiets… als mogelijke denklijn op weg naar een uitweg uit die ‘vicieuze’ cirkel.

  6. Hmmm, eerlijk gezegd klinkt het voor mij meer als het stappen in een vicieuze cirkel.

    Dit is ook het antwoord van jw, stap erin, en dan zul je merken dat het werkt en dat het klopt.

    Mijn antwoord is iedere keer hetzelfde, ik heb dat bijna 26 jaar gedaan met volle overtuiging, en toch heb ik dat niet zo ervaren.

    Moet ik er nu vanuit gaan dat mijn eigen ervaring niet klopt en die van alle christenen wel? En daarboven op nog eens dat de ervaringen van alle mensen die andere religies aanhangen ook niet kloppen? Dat is toch net iets te veel gevraagd.

  7. […] heb twee keer aandacht besteed aan artikelen van Harry Kuitert die ik tegenkwam in Trouw. Voor het tweede artikel […]

  8. […] mij ook niet echt eerlijk gezegd. Maar goed, gezien de toch iets andere opvattingen in zijn recente Trouw-artikel heeft hij zijn eigen mening over deze dingen ook zelf nog wat bijgesteld in de afgelopen 20 […]

  9. […] was, namelijk het boek waarin hij zijn positie verder uitlegt die ook naar voren komt in het Trouw-artikel waar het mij om begonnen was. De subtitel luidt: het christelijk geloof als verbeelding. In de […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: