Een reactie plaatsen

Waarom is de magie verdwenen?

Recent heb ik een plaatje laten zien van een Egyptische toverstaf. Daarbij heb ik de vraag gesteld of we de magische verhalen uit de bijbel over stokken die in slangen veranderen nog wel serieus moeten nemen, aangezien we ook niet echt geloven in de magische eigenschappen van zo’n toverstaf.

Daarop kwam de opmerking van jw dat dit juist aantoont dat magie toen deel van het leven was. Daar ben ik het mee eens, maar tegelijk geloof ik ook dat dit laat zien dat, hoewel mensen een magisch wereldbeeld hadden, de magie niet echt was, en zowel de staf van Mozes als die van de Egyptische magiërs niet in een slang zijn veranderd.

Vorige stukje had niet meer argumentatie dan “dat geloven we nu ook niet meer”, en jw heeft wel terecht opgemerkt dat dat nu niet echt een doorslaggevend argument is. Dus bij deze een iets diepere analyse van de vraag waarom de magie verdwenen lijkt te zijn uit de wereld.

Reuzen

Ik wil dit ook even net iets breder trekken dan alleen een toverstaf. Ik ben namelijk altijd al gefascineerd door het begin van Genesis 6, en dit lijkt het uitgelezen moment om dat eens aan te halen:

1 Zo kwamen er steeds meer mensen op aarde, en zij kregen dochters. 2 De zonen van de goden zagen hoe mooi de dochters van de mensen waren, en ze kozen uit hen de vrouwen die ze maar wilden. 3 Toen dacht de HEER: Mijn levensgeest mag niet voor altijd in de mens blijven, hij is immers niets dan vlees; hij mag niet langer dan honderdtwintig jaar leven. 4 In die tijd en ook daarna nog, zolang de zonen van de goden gemeenschap hadden met de dochters van de mensen en kinderen bij hen kregen, leefden de giganten op aarde. Dat zijn de befaamde helden uit het verre verleden.

Deze giganten of reuzen heten in het Hebreeuws de Nephilim. Ook in de tijd dat ik over het algemeen geloofde wat er in de bijbel stond, had ik hier grote vraagtekens bij. Mijn eerste idee was dat dit toch echt iets mythologisch was, waarschijnlijk gebaseerd op de reuzenverhalen die je ook in andere culturen tegenkomt. Totdat ik een andere theorie hoorde (was dat van jou jw?) dat dit ook juist kon aantonen dat er inderdaad reuzen zijn geweest. Dat is de verklaring dat je dus in zoveel culturen verhalen hebt over titanen en thursen en joten.

Magisch wereldbeeld

Ik ben hier nooit helemaal door overtuigd, maar er zit toch enige logica in. Zeker als je dit breder trekt en bedenkt dat in vroegere culturen iedereen een magisch wereldbeeld leek te hebben. Het hele leven werd beheerst door (meerdere) goden en magische voorwerpen konden extra kracht geven.

Dit magische wereldbeeld maakte het voor Paulus ook mogelijk om te stellen dat iedereen wel weet dat god bestaat in Romeinen 1:

19 Want wat een mens over God kan weten is hun bekend omdat God het aan hen kenbaar heeft gemaakt. 20 Zijn onzichtbare eigenschappen zijn vanaf de schepping van de wereld zichtbaar in zijn werken, zijn eeuwige kracht en goddelijkheid zijn voor het verstand waarneembaar. Er is niets waardoor zij te verontschuldigen zijn, 21 want hoewel ze God kennen, hebben ze hem niet de eer en de dank gebracht die hem toekomen. Hun overpeinzingen zijn volkomen zinloos en hun onverstandig hart is verduisterd. 22 Terwijl ze beweren wijs te zijn, zijn ze dwaas

Ja, in zijn tijd kon Paulus dit beweren, want iedereen geloofde wel in een god, het dispuut ging altijd over welke god, of als je al dezelfde god diende de precieze eigenschappen van die god. Toch is in de huidige wereld (in ieder geval in Nederland) magie verdwenen uit ons wereldbeeld. Zo is Jomanda bijvoorbeeld aangeklaagd als kwakzalver. In het normale leven houden we er gewoon geen rekening mee.

Twee opties

Er is dus een omslag geweest. De wereld die tweeduizend jaar geleden nog vol van magie was, lijkt te zijn veranderd in een wereld waar het magische alleen nog een plaats heeft op speciale paranormale beurzen en in televisieprogramma’s op SBS6. Er zijn twee opties om deze overgang te verklaren:

  1. (Bijna) alle bovennatuurlijke krachten hebben zich inmiddels teruggetrokken uit de wereld. Een dergelijk thema is bijvoorbeeld al terug te vinden in Genesis 3, wanneer Adam en Eva de magische hof van Eden uit moeten en zelf moeten gaan werken. Later zien we bij Noach eigenlijk hetzelfde gebeuren. Dit thema vinden we ook terug in moderne literatuur, denk bijvoorbeeld aan Tolkien, al in de Silmarillion (speelt zich af voor de Lord of the Rings) zien we dat de Valar (goden/engelen) zich terugtrekken uit Midden-Aarde. En aan het einde van de Lord of the Rings gaan ook alle elfen weg, totdat er dus uiteindelijk alleen nog maar mensen over zijn (en hier en daar nog een hobbit, maar die zijn inmiddels zo schuw dat je ze praktisch nooit meer tegenkomt).
  2. De wereld was vroeger precies hetzelfde als hij nu is, en dus helemaal niet bovennatuurlijk. Wat niet wegneemt dat mensen in vroeger tijden konden geloven in bovennatuurlijke krachten (en dat massaal ook deden) en dat geloof dus lieten zien in de literatuur uit die tijd. Alternatief zou ook nog kunnen zijn dat mensen uit die tijd ook al hielden van fantasy-verhalen en zouden hebben gesmuld van de Lord of the Rings.

Wat te denken?

Het is lastig om een keuze te maken tussen deze twee opties op basis van enig bewijsmateriaal. Hoe kunnen we in de 21e eeuw nu bepalen hoe de wereld er enkele millennia geleden uitzag? Toch zijn er wel degelijk aanwijzingen. Ik wil er twee noemen.

Neem als eerste de Nephilim. We hebben inmiddels heel wat in de grond gegraven, en zijn vreemde dingen tegengekomen als dinosaurussen. Maar nog nooit is iemand botten tegengekomen van iets wat op reuzen zou lijken. Sterker nog, mensen leken vroeger juist kleiner te zijn dan wij nu zijn. En om het nog erger te maken, het lijkt zelfs niet mogelijk om mensachtigen te hebben die veel groter zijn dan wij. Onze huidige lengte is al de oorzaak van veel rugproblemen en hernia’s. Ons skelet is namelijk geëvolueerd voor soorten die op vier poten lopen, dat staan op twee benen kan ook wel, maar levert problemen op, en een mens van een meter of 4 à 5 groot gaat gewoon niet werken.

Ten tweede hebben we dus veel van de magische voorwerpen uit vroegere tijden teruggevonden, zoals bijvoorbeeld de Egyptische toverstaf waar dit allemaal mee is begonnen. En wat ze vroeger ook voor krachten hebben gehad. Op dit moment doen ze helemaal niks, nada. Blijkbaar zat de kracht dus niet in de voorwerpen zelf? Of zijn ze over de uiterste houdbaarheidsdatum?

Beide aanwijzingen zijn niet doorslaggevend, het altijd mogelijk om er een goede verklaring voor te verzinnen, maar ze passen beiden meer bij de tweede optie dan bij de eerste, en zijn dus aanwijzingen dat de tweede optie de juiste is.

Dubbele standaard?

Bovendien is het zo dat iedereen, van welke levensovertuiging dan ook, het merendeel van de magie op deze wereld als onzin beschouwt. Mensen die zeggen dat knoflook Aids kan genezen, middeleeuwers die serieus geloofden dat zwarte katten ongeluk brachten, oude Grieken die naar Delphi kwamen om de toekomst te laten voorspellen, mannen die naar de priester gaan om te testen of hun vrouw is vreemdgegaan.

Het lijkt een serieuze dubbele standaard te zijn om die dingen allemaal te verwerpen maar ondertussen magische gebeurtenissen die in de bijbel voorkomen wel serieus te nemen.

Conclusie

De tweede optie lijkt de meest logische. Hier zijn twee redenen voor aan te geven. Voor een aantal van de meer magische verhalen kunnen we aantonen dat ze niet heel erg plausibel zijn. Ten tweede omdat de magische voorwerpen uit die tijd die we hebben teruggevonden niet meer werken, en ten slotte omdat we bijgeloof uit de Middeleeuwen en huidig Afrika tegenwoordig in Nederland ook algemeen als onzin beschouwen. We denken dus zeker te weten dat er mensen zijn met een magisch geloof dat niet waar is, maar er is nog nooit aangetoond dat magie echt bestaat.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: