4 reacties

Kosmologisch godsbewijs (3)

Het is weer eens tijd voor een post over godsbewijzen. Deze keer gaan we het hebben over het kalam kosmologisch bewijs. Hij lijkt op het eerste gezicht sprekend op het argument voor de eerste oorzaak, maar is net wat anders opgebouwd. Dat betekent dus dat er ook niet iets andere vooronderstellingen zijn die uiteindelijk moeten leiden tot een bewijs van het bestaan van god.

Ook een leuk punt is dat de belangrijkste verdediger van het kalam kosmologisch bewijs, William Lane Craig, het bewijs nog een stukje verder voert dan dat van de eerste oorzaak, daarover later meer.

Kalam?

Kalam is een Arabisch woord, want dit argument gaat terug op Islamitische theologen uit de middeleeuwen. In tegenstelling tot ons vorige kosmologische argument is de belangrijkste veronderstelling niet dat iedere gebeurtenis een oorzaak heeft, maar dat alles wat “begint te bestaan” een oorzaak heeft. Als je dit onderschrijft, kom je bijna vanzelf uit bij het bestaan van een god volgens dit argument:

  1. alles wat begint te bestaan heeft een oorzaak
  2. het heelal begon te bestaan
  3. het ontstaan van het heelal heeft een oorzaak.

Als de premissen 1 en 2 waar zijn, dan moet 3 wel waar zijn. De grote vraag is dus of 1 en 2 waar zijn, op het eerste gezicht lijkt het van wel. Laten we beginnen met 2: zo’n 13,7 miljard jaar geleden was er een “oerknal” waaruit ons hele heelal is ontstaan. Alle sterren, planeten, atomen en zelfs ruimte en tijd zijn op dat moment ontstaan. Dat lijkt dus een duidelijk begin.

Als we vervolgens naar premisse 1 kijken lijkt die ook heel erg logisch. Toch zit hier volgens mij een nog een flinke cobra onder het gras. Namelijk, wat wordt er precies bedoeld met “beginnen te bestaan”? De meeste producten die we in een winkel komen zijn gemaakt in een fabriek, en hebben dus een duidelijke oorzaak. Soms, bijvoorbeeld bij appels, zijn ze “spontaan” gegroeid aan bomen of zo, maar de biologie leert ons dat ook daar gewoon causale processen hun werk doen.

Maar wat gebeurt er dan precies? Nou, in al die gevallen worden bestaande atomen op een nieuwe manier in elkaar gezet, zoals je met bestaande legosteentjes ook nieuwe bouwwerken kunt maken. Het hele idee van de oerknal is juist dat die niet uit bestaande materie iets nieuws maakte, maar dat alles toen is ontstaan. Dit komen we in het normale leven dus helemaal niet tegen. Gelukkig kennen we wel vergelijkbare processen. Natuurkundigen hebben al lang gelden ontdekt dat uit energie (fotonen) spontaan materie kan ontstaan (bijvoorbeeld een elektron en een positron). Nu wil alleen het geval dat dit soort dingen worden “geregeerd” door de wetten van de kwantummechanica, en daar kunnen dingen gebeuren zonder een directe oorzaak, volgens een soort statistisch proces.

Ofwel, het lijkt erop dat we wel een alledaagse intuïtie hebben dat alles wat begint te bestaan een oorzaak heeft, maar het enige fenomeen dat enigszins vergelijkbaar is met de oerknal is nu juist datgene dat zich niet aan deze premisse lijkt te houden.

Maar er is meer

Maar laten we er nu even vanuit gaan dat het voorgaande verhaal wel werkt en we dus kunnen concluderen dat het heelal een oorzaak heeft. Dan kan ik, net als vorige keer, natuurlijk weer beginnen met het verhaal dat dit helemaal god niet hoeft te zijn, maar om dat voor te zijn gaat het argument nog verder. Belangrijk hiervoor is om te weten dat bij de oerknal dus ruimte en tijd zelf zijn ontstaan. Dan kunnen we nu verder gaan:

  1. de oorzaak van het ontstaan van het heelal moet zelf buiten ruimte en tijd bestaan
  2. alleen abstracte objecten (bijvoorbeeld getallen) en persoonlijke geesten bestaan buiten ruimte en tijd
  3. abstracte objecten kunnen niets veroorzaken
  4. de oorzaak van het heelal is dus een persoonlijke geest

Wederom is het zo dat als de eerste drie premissen waar zijn, de vierde als conclusie wel waar moet zijn. Belangrijk om op te merken is dat ik “persoonlijke geest” niet helemaal een mooie term vindt, maar het lijkt nog het dichtste bij het Engelse “personal mind” te komen. Wie een beter idee heeft mag het zeggen. Idee is in ieder geval dat mensen niet alleen een soort biochemische machines zijn, maar dat onze “geest” (Engels: mind) iets niet-stoffelijks is dat buiten ruimte en tijd bestaat.

Wat kunnen we hiervan zeggen? Ik denk dat de eerste opmerking al duidelijk is: de aanname dat de menselijke geest niet uit moleculen bestaat en ook nog eens buiten ruimte en tijd bestaat uiterst speculatief is. Zoals eerder gezegd geloof ik daar niet echt meer in.

Daarnaast is het zo dat premisse 2 erg verdacht is. Die zegt namelijk te weten dat er maar 2 dingen zijn die buiten ruimte en tijd bestaan. Maar hoe zouden we dat kunnen weten? Als er dingen buiten ruimte en tijd bestaan zullen ze hoogstwaarschijnlijk ook geen enkele invloed hebben op ruimte en tijd, en dus is het voor ons onmogelijk om ook maar iets te weten te komen over die dingen. Er kunnen dus nog massa’s andere dingen bestaan buiten ruimte en tijd naast abstracte objecten en persoonlijke geesten, en misschien hebben die de oerknal wel veroorzaakt.

Een andere gerelateerde vraag is of abstracte objecten wel bestaan. Wat betekent het om te zeggen dat het nummer 3 bestaat? En bestaat god dan op dezelfde manier als het nummer 3?

Conclusie

Wat kunnen we hier van zeggen? Volgens mij is dit aan alle kanten zo lek als een vergiet. Ten eerste lijkt de oerknal niet een directe oorzaak te hoeven hebben. Maar zelfs als dat wel zo is, dan is het vervolgargument dat aan wil tonen dat die oorzaak een persoonlijke geest is zeker niet overtuigend. Dus wederom lijkt het erop dat als je al in god gelooft, dan kun je hem gebruiken om je onwetendheid over het ontstaan van ons heelal op te vullen. Maar die onwetendheid op zichzelf leidt niet het idee van een god.

Advertenties

4 reacties op “Kosmologisch godsbewijs (3)

  1. hoi bram
    ik zat vandaag even over je blog na te denken, ook omdat ik je op goedgelovig tegen kwam.

    het doet me meer en meer aan een atheistisch / agnostisch zendingsblog denken. Toen je dit blog startte hoopte je geloof ik dat het online gesprek je zou helpen God weer te vinden.
    Tussen de regels door proef ik niet meer zoveel verlangen. Eerder een minzaam mededelen.

    op verstandsniveau zit het best geramt in elkaar en de academische termen vliegen over en weer.

    maar ik vraag me af of er op het hartsniveau nog wat gebeurd in al dat gestudeer.

    We spreken, goed weekend.

  2. Wat valt hier nu nog over te zeggen…
    Misschien wel wat vragen: wat bedoel je met zendingsblog? Minzaam?

    En ja, verlangen… Nee, ik denk niet dat ik een verlangen heb om god terug te vinden, alsof dat altijd beter zou zijn dan zonder god leven.
    Ik denk ook niet dat ik dat heb gehad. Wel de vraag waarom kennis van bepaalde feiten op mij zo’n andere uitwerking heeft gehad dan op vele andere personen, waar jij ook toe behoort.

    Wat wel een beetje veranderd is, is waar ik over schrijf hier. In het begin heb ik ook veel verteld over de ontwikkeling in mijn denken, maar daar heb ik nu misschien niet zo veel meer aan toe te voegen. Wat nog wel overblijft is een heleboel inhoudelijke verhaaltjes, zoals bovenstaande.

    Hierdoor kan de toon van het hele blog misschien een beetje veranderen, zonder dat er bij mijzelf ook daadwerkelijk iets is omgeslagen.

  3. […] was eigenlijk wel een beetje door de kosmologische godsbewijzen heen. Zie deel 1, 2 en 3. Maar in het commentaar van deel 2 – waar ik betoogde dat er nogal een gat zat tussen de […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: