4 reacties

Toekomst van de kerk

In Trouw zijn ze al een tijdje bezig met een serie artikelen waarin mensen zich uitspreken over de toekomst van de kerk. Hierbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de huidige trend van leegloop en “is de vraag wat de achterblijvers verbindt”. Vandaag was het de beurt aan James Kennedy, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Een kort citaat (hele artikel hier):

Op theologisch gebied zie je een zelfde soort vervlakking als in de samenleving en de politiek. Het gaat meer om de vorm en minder om de overtuiging. De trend is dat er minder getheologiseerd wordt. Het geloof is minder intellectueel, meer gevoelsmatig. Daardoor verdwijnt de leerstellige confrontatie. In de ogen van veel mensen is theologie abstract. Het blijft argumenteren over zaken waarvan je geen kennis kunt hebben. Dus verwacht ik dat je niet meer zo vaak een theologisch gevecht zult zien. Geloven gaat nu meer over zingeving, gevoelens van vertrouwen, verbondenheid en liefde.

Ik denk dat hij gelijk heeft. De meeste christenen weten weinig tot niets van theologie. Ze geloven dat “de bijbel gods woord is” en dat “Jezus voor onze zonden gestorven is”, maar wat dat precies betekent, en hoe dat precies werkt, daar moet je niet naar vragen. De meeste mensen lachen nu om een kerkscheuring vanwege ruzie over of de slang nu wel of niet echt heeft gesproken.

Deze ontwikkeling verklaart ook mede waarom ik me niet meer helemaal thuis voelde in de kerk. Als ik er zo over nadenk komen er nog een heleboel vragen bij me op. Betekent dit dat er gewoon geen ruimte meer is in de kerk voor een intellectueel geloof? Of ontvluchten de intellectuelen inmiddels (grotendeels) de kerk, wat de de-intellectualisatie van de kerk versnelt? Of komt er een tweesplitsing tussen theologen en de kerk? Kan de kerk blijven functioneren zonder intellectuele basis?

Wie het weet (of denkt te weten) mag het zeggen.

Advertenties

4 reacties op “Toekomst van de kerk

  1. Een interessante kwestie.

    Trouw berichtte ook over de uittocht van intellectuelen uit de RK-kerk. Daar speelt m.i. iets anders dan in de protestantse kerken: een sterkere bemoeiing vanuit de kerkelijke hiërarchie met de locale praktijk op het punt van de leer en de liturgie (Oosterhuis-censuur e.d.). De intellectueel voelt zich in zijn vrijheid beknot en neemt de benen. Kennedy neemt in de protestantse kerk een trend waar die in de samenleving als zodanig een rol speelt. En het is de vraag of hij dit net zo negatief bedoelt als jij het interpreteert.

    Wat kenmerkt een intellectueel? Los van het feit dat de term vaker schamper dan met trots wordt gebruikt, gaat het om iets anders dan (alleen) om rationaliteit, intelligentie, logica. Het doet mij dan ook geen verdriet dat er in de kerk aanzienlijk minder aan die theologische scherpslijperij wordt gedaan waar de gereformeerde vaderen het patent op hadden. Dacht je dat de synode van Assen een intellectueel hoogstandje was? Eerder het tegendeel. Domheid troef. De intellectueel lijkt mij iemand die zich breed oriënteert, cultuur tot zich neemt, zijn vrijheid en creativiteit gebruikt, een essay schrijft, een preek houdt, nadenkt en twijfelt en na afloop een fles wijn opdrinkt. Gezien het aantal dergelijke types dat ik onder het protestantse predikantencorps tegenkom denk ik dat de kerk in de recente geschiedenis eerder meer dan minder intellectueel is geworden. Of dit uitsluitend positief is wil ik niet zeggen. Terugverlangen naar een kerk waar (supranaturalistische) rationaliteit de grenzen tussen waarheid en ketterij met vuur bepaalde lijkt mij een heilloze en onzinnige bezigheid, en evenmin geloof ik dat een dergelijke kerk jou beter zou bevallen dan de huidige. Als je een intellectuele kerk zoekt, zoek er dan een waar je met al je bagage wordt welkom geheten en wordt uitgedaagd om deze bagage uit pakken en vertellen waarom dit je zo bezighoudt. Om vervolgens een literatuurkring te starten en wijn te drinken, zoals intellectuelen doen.

  2. Quinten, je hebt helemaal gelijk en ik moet eigenlijk nog een nuance aanbrengen.

    Het lijkt mij dat er twee dingen door elkaar heen spelen (en daar ben ik zelf schuldig aan):
    1. gelovigen zijn minder dogmatisch, in de zin dat er ruimte is gekomen voor een verschil van inzicht. Niet langer zijn er kerkscheuringen omdat gemeenten het niet eens kunnen worden over kleine dogmatische details.
    2. gelovigen hebben minder theologische kennis. Omdat dogma’s niet meer zo belangrijk zijn, is de kennis erover ook afgenomen.

    Kennedy heeft het over het tweede punt. Mijn voorbeeld van de synode van Assen was dus fout, omdat dat over het eerste punt gaat.

    Ik denk (zoals jij al aanneemt) dat de eerste ontwikkeling een goede is. Het is de tweede ontwikkeling die ik betreur. Want waar het door de eerste ontwikkeling mogelijk werd om goed te discussiëren over theologische zaken zonder gelijk een ketter te zijn (maar met twijfel en een fles wijn), zorgt de tweede ontwikkeling ervoor dat het theologische debat alsnog doodslaat. Namelijk omdat de gemiddelde kerkbezoeker het niet meer interessant vindt en niet genoeg kennis heeft om het debat op niveau te voeren.

    Dus ik ben het met je eens dat het goed is dat het tijdperk van de synode van Assen voorbij is. Maar nog steeds geloof ik (met Kennedy) dat theologische kennis afneemt, en dat vind ik jammer.

  3. […] zijn helemaal niet meer bezig met dogma’s maar meer met zingeving en zo, zie ook de vorige post. Je kan je zelfs afvragen of al mijn intellectuele inspanningen niet voor niet zijn omdat het […]

  4. […] Ik blijf nog een beetje met zingeving bezig sinds een interview met James Kennedy heb gelezen. Vorige keer heb ik er zelf wat gedachten over opgeschreven, nu laat ik even anderen […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: