2 reacties

De koperen slang

De koperen slang komt op twee plaatsen in de bijbel voor (eigenlijk drie plaatsen, in Johannes 3:14 wordt er nog naar verwezen). De eerste keer als hij door Mozes wordt gemaakt, en de tweede keer als hij door Hizkia wordt vernietigd. Door eens goed te kijken naar deze twee verhalen kunnen we misschien iets meer vertellen over de geschiedenis van de koperen slang.

Mozes en de koperen slang

In Numeri 21:4-9 wordt het bekende verhaal vertelt van de oorsprong van de koperen slang. Het volk Israël is nog in de woestijn, en om een niet nader genoemde reden beginnen ze weer klagen dat ze beter in Egypte hadden kunnen blijven dan sterven in de woestijn. Op zich is dit al raar, want ze hadden net de Kanaänitische koning Arad verslagen,  en bovendien hadden ze manna, en hoefden dus in ieder geval niet te sterven. Maar goed.

Deze keer stuurde god gifslangen om ze te straffen. Het volk krijgt vervolgens berouw, en god komt met de volgende oplossing. Mozes moet een koperen slang laten maken, en wie naar de slang kijkt zal blijven leven, en wie dat niet doet zal sterven. En zo gebeurt het.

Gesneden beeld

Ergens is dit een vreemd verhaal, god heeft toch net bepaald dat ze geen gesneden beeld mogen maken van enig dier? En toen ze een gouden kalf hadden gemaakt werd god toch boos? Waarom zou hij dan nu gaan werken door een koperen slang?

Als we daarnaast nog eens kijken naar heel Numeri 21, dan zien we dat zowel ervoor als ernaar verhalen staan over gewonnen veldslagen. Als je het verhaal van de slang in gedachten zou verwijderen, dan loopt Numeri 21 beter door. Dit suggereert dat dit verhaal een latere toevoeging zou kunnen zijn.

Hizkia en de koperen slang

Voordat we die vraag gaan beantwoorden kijken we naar de tweede plaats in de bijbel waar de koperen slang voorkomt, dat is in 2 koningen 18. Hier wordt de regeerperiode van Hizkia geïntroduceerd. Hizkia deed wat goed was in de ogen van Jahweh, namelijk, hij verwijderde offerplaatsen, hakte Asjerapalen omver en verbrijzelde gewijde stenen. Daarnaast sloeg hij ook de koperen slang aan stukken:

De Israëlieten hadden namelijk nog altijd de gewoonte voor deze slang, die de naam Koperslang droeg, wierook te branden.

Blijkbaar was de slang een echt afgodsbeeld geworden doordat de Israelieten wierrook offerden. Dit maakt het verhaal in Numeri alleen maar verdachter, waarom was het toen wel goed dat ze moesten kijken naar de slang?

Oplossing?

Er is een logische oplossing voor dit probleem. Dat gaat ongeveer zo. Ergens in de tijd voor Hizkia heeft iemand een koperen slang gemaakt en die slang is in de tempel terechtgekomen. Om die slang autoriteit te geven werd hij toegeschreven aan Mozes, en daarom werd er wierrook geofferd voor de slang. Het verhaal over Mozes en de slang heeft het uiteindelijk zelfs gehaald tot Numeri. Maar Mozes of geen Mozes, toen Hizkia bezig ging met het verwijderen van afgodsbeelden moest de koperen slang er ook aan geloven.

Als dit ongeveer klopt, dan is het verhaal van Mozes niet historisch, maar het verhaal over Hizkia wel. Dit zou de meeste problemen oplossen, alleen zitten we nu met een nieuw probleem. Wie verzint er nu een verhaal dat god opdracht geeft om een gesneden beeld te maken? Daar is hij toch juist tegen? Is dit niet te absurd om verzonnen te zijn?

Nee, ik denk het niet. Het geloof van het volk Israël is namelijk in voortdurende ontwikkeling geweest. Wetenschappers spreken vaak van het Jodendom voor de religie van na de ballingschap, en van het Jahwisme voor de religie van voor de ballingschap. Veel van wat we nu kennen als het oude testament is pas ontstaan (of heeft nog een redactieslag gehad) na de ballingschap. Maar in de tijd van voor Hizkia – en dus ook van voor de hervorming van koning Josia – waren de regels veel minder strikt.

Conclusie

Dit gaat maar over een heel klein gedeelte van de bijbel, gewoon iets dat mij was opgevallen. Toch denk ik dat we hier ook nog een boodschap uit kunnen trekken.

Het Numeri-verhaal over de koperen slang is waarschijnlijk fictief. Er zijn dus kennelijk omstandigheden hoe zo’n verhaal kan ontstaan, en hoe zo’n verhaal het zelfs tot bijbelverhaal kan schoppen. In dit geval kunnen we door de melding in 2 Koningen een soort reconstructie maken, maar in veel andere gevallen is dat niet mogelijk. Punt is dus dat je voorzichtig moet zijn met het voor historisch betrouwbaar achten van de bijbel.

Advertenties

2 reacties op “De koperen slang

  1. […] Farao datzelfde kunststukje ook voor elkaar kregen. En daarnaast natuurlijk ook het verhaal van de koperen slang van wederom […]

  2. Hallo Bram,
    De koperen slang, waar de overtreders alleen maar naar hoefden op te kijken om genezen te worden (en daarmee het gezag van God erkennen), verwijst naar de genade de we gratis en voor niks krijgen aangeboden door Jezus Christus door ook simpelweg ‘op te kijken’ naar het kruis waarop Hij werd gehangen (en daarmee God’s oplossing voor de mensheid erkennend). De koperen slang was trouwens een tijdelijk instrument van God, niet om aan te worden gehouden als een ding dat diende te worden aanbeden, omdat God in waarheid wil worden aanbeden en niet via een vervangend voorwerp, dat door mensenhanden is gemaakt.
    Zie Johannes 3 vanaf vers 14:
    14 En gelijk Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, alzo moet de Zoon des mensen verhoogd worden;
    15 Opdat een iegelijk, die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe.
    16 Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe.
    – Et cetera, t/m vers 21. (o.a. te vinden op de website statenvertaling.info)

    Succes met het terug vinden van de liefdevolle en rechtvaardige God – door geloof (vertrouwen), niet door menselijke logica.
    En dank je voor je openheid.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: