Een reactie plaatsen

Wat kunnen we weten over god?

Veel christenen vinden het hele rationele denken over godsdienst een beetje vreemd. Dat is inderdaad niet de aanpak die vanuit de kerken geleerd wordt. En waarschijnlijk vindt het gros van de mensen dit ook helemaal niet interessant of zelfs maar relevant. “Want”, zo wordt er dan gezegd, “als je het kan bewijzen zou het geen geloof meer zijn”.

Kunnen we inderdaad eigenlijk niets te weten komen over god? En als dat zo is, is dat dan een goede reden om vooral maar wel christen te blijven en te blijven geloven volgens het Hebreeën principe? Recent heb ik twee boeken gelezen die relevant zijn voor deze vragen, de kritiek van de zuivere rede van Immanuel Kant en het atheïstisch manifest van Herman Philipse.

Kant en kennis

In de kritiek van de zuivere rede zoekt Kant de grenzen van onze kennis op. Wat kunnen we weten is de basisvraag van het hele boek. Kant maakt in het boek een scheiding tussen de dingen zoals wij ze ervaren – de verschijningen– en de dingen zoals ze zelf zijn. Volgens hem kunnen we alleen maar kennis krijgen over de verschijningen, en dat betekent dus dat we niets te weten kunnen komen over de dingen op zich.

Deze restrictie brengt onder andere met zich mee dat er dingen kunnen zijn die we niet ervaren. Kant maakt op deze manier ruimte voor een god, we kunnen namelijk niets wetenschappelijks over die god te weten komen, en hem dus ook niet ontkennen. We kunnen eigenlijk helemaal niets zinnigs over god zeggen, want god behoort niet tot de wereld der verschijningen.

Persoonlijk zou ik dit onderscheid tussen verschijningen en dingen op zich niet zo ver willen doortrekken als Kant heeft gedaan. Maar ik ben het wel met hem eens dat we niet heel veel zinnigs te weten kunnen komen over dingen die we niet ervaren of kunnen waarnemen.

Ons universum als knikker van een Alien?

Ter illustratie het einde van de film Men in Black:

De film is vermakelijk, maar dit laatste idee vind ik echt fascinerend. Wij kunnen niets observeren buiten ons eigen heelal. Maar dat betekent nog niet dat er buiten ons heelal ook niets bestaat. Sommige mensen denken dat god bijvoorbeeld zich buiten het heelal bevindt, of in ieder geval buiten onze ruimte en tijd, maar het zou ook kunnen dat er dus een Alien met ons heelal aan het knikkeren is, of misschien is er buiten ons heelal een heel multiversum. Hoe kunnen we daar achter komen?

Er is volgens mij maar één manier, als wat buiten ons universum bestaat invloed heeft op wat er in ons universum gebeurd, alleen dan kunnen we iets te weten komen over wat er daar buiten is. Als die Alien alleen maar een beetje knikkert, maar het verder met rust laat kunnen we nooit te weten komen of die Alien er is, of dat er helemaal niets is. Dit is dus precies het punt van Kant.

En god dan?

Als we dit idee verschuiven naar god toe, dan is het dus inderdaad mogelijk dat we helemaal niets over god te weten kunnen komen. Namelijk, als god totaal geen invloed zou hebben op ons universum, dan kunnen we niets over hem te weten komen. De facto maakt het voor mensen dus niet uit of er een god is die nooit ingrijpt in de wereld (deïsme) of dat er überhaupt geen god bestaat (atheïsme).

Nu zijn de meeste – zo niet alle – gelovigen van mening dat god juist wel ingrijpt in deze wereld, of zelfs dat hij alles stuurt, en zijn schepping onderhoudt. Maar als god aan het werk is in onze wereld, betekent dat dat een wereld met god er anders uitziet dan een wereld zonder god. En dat maakt dat we dus wel iets zouden moeten kunnen zeggen over god.

Nu zijn we inmiddels al aanbeland bij Philipse.  Volgens hem – en ik ben het daar mee eens – is het zo dat mensen die zeggen dat je niets over god kunt weten, zelf ook geen inhoud meer kunnen geven aan wie of wat god is. Hij noemt deze positie semantisch atheïsme, wat zoveel wil zeggen als dat het woordje god net zoveel betekenis heeft als het woordje ork, namelijk geen.

Wat blijft er dus nog over? Dat god toch wel degelijk kenbaar is. Hier lijken twee opties voor te zijn. God is kenbaar door zijn werk in deze wereld en/of god is kenbaar door zijn zelfopenbaring aan mensen. Dit laten voor nu even liggen, maar hoe het ook zij, linksom of rechtsom, is god dus iets dat we met onze gebruikelijke methoden kunnen bestuderen, namelijk de wetenschappelijke.

Conclusie

De vraag van deze keer is: wat kunnen we weten over god? Of eigenlijk: kunnen we überhaupt iets te weten komen over god? Er zijn twee antwoorden mogelijk, ja of nee. Ik maak daar zelf geen keuze in. Als een gelovige zegt dat we niets te weten kunnen komen over god, dan kan ik uitleggen dat deze gelovige zelf dus ook geen inhoud kan geven aan het begrip “god”, en de facto net zo ongelovig is als ik ben. Maar op het moment dat de gelovige vindt dat we wel degelijk iets over god te weten kunnen komen, dan ben ik benieuwd naar hoe we dat zouden kunnen, en kunnen we het daar eens over hebben.

En dit meen ik echt, iemand die een idee heeft mag een comment achterlaten.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: