3 reacties

Jezus en Johannes de doper

Welkom bij deze serie over de wetenschappelijke visie op de bijbel. In deze episode gaan we kijken naar de relatie tussen Jezus en Johannes de doper.

Jezus gedoopt door Johannes

Iedereen kent het verhaal dat Jezus wordt gedoopt door Johannes de doper. Er zijn echter interessante verschillen tussen de vier versies van het verhaal. Laten we eerst naar Markus kijken:

9 In die tijd kwam Jezus vanuit Nazaret, dat in Galilea ligt, naar de Jordaan om zich door Johannes te laten dopen. 10 Op het moment dat hij uit het water omhoogkwam, zag hij de hemel openscheuren en de Geest als een duif op zich neerdalen, 11 en er klonk een stem uit de hemel: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in jou vind ik vreugde.’

Vervolgens naar Mattheus:

13 Toen kwam Jezus vanuit Galilea naar de Jordaan om door Johannes gedoopt te worden. 14 Maar Johannes probeerde hem tegen te houden met de woorden: ‘Ik zou door u gedoopt moeten worden, en dan komt u naar mij?’ 15 Jezus antwoordde: ‘Laat het nu maar gebeuren, want het is goed dat we op deze manier Gods gerechtigheid vervullen.’ Toen stemde Johannes ermee in. 16 Zodra Jezus gedoopt was en uit het water omhoogkwam, opende de hemel zich voor hem en zag hij hoe de Geest van God als een duif op hem neerdaalde. 17 En uit de hemel klonk een stem: ‘Dit is mijn geliefde Zoon, in hem vind ik vreugde.’

En naar Lukas:

21 Heel het volk liet zich dopen, en toen ook Jezus was gedoopt en hij aan het bidden was, werd de hemel geopend 22 en daalde de heilige Geest in de gedaante van een duif op hem neer, en er klonk een stem uit de hemel: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in jou vind ik vreugde.’

Wat zien we hier? Volgens Markus kwam Jezus naar Johannes toe om zich te laten dopen. Dit suggereert dat Jezus ondergeschikt was aan Johannes. Zowel Mattheus als Lukas hebben dit geprobeerd om dit wat te nuanceren. Volgens Mattheus wilde Johannes eigenlijk door Jezus gedoopt worden, en Lukas noemt de doop van Jezus alleen nog maar in een soort bijzinnetje om er in ieder geval geen nadruk op te leggen.

Maar wat gebeurt er als we nu gaan kijken naar wat Johannes van dit verhaal heeft gemaakt:

29 De volgende dag zag hij Jezus naar zich toe komen, en hij zei: ‘Daar is het lam van God, dat de zonde van de wereld wegneemt. 30 Hij is het over wie ik zei: “Na mij komt iemand die meer is dan ik, want hij was er vóór mij.” 31 Ook ik wist niet wie hij was, maar ik kwam met water dopen opdat hij aan Israël geopenbaard zou worden.’ 32 En Johannes getuigde: ‘Ik heb de Geest als een duif uit de hemel zien neerdalen, en hij bleef op hem rusten. 33 Nog wist ik niet wie hij was, maar hij die mij gezonden heeft om met water te dopen, zei tegen mij: “Wanneer je ziet dat de Geest op iemand neerdaalt en blijft rusten, dan is dat degene die doopt met de heilige Geest.” 34 En dat heb ik gezien, en ik getuig dat hij de Zoon van God is.’

Hier zien we inderdaad weer het beeld dat de geest neerdaalt op Jezus, alleen wordt dat niet voorafgegaan door een doop. In het evangelie volgens Johannes wordt Jezus helemaal niet gedoopt door Johannes de doper. Wat overblijft is het getuigenis van Johannes de doper dat Jezus de zoon van god is.

Verdere ontwikkeling

In het apocriefe evangelie van de Nazareners gaat deze ontwikkeling nog verder, een van de fragmenten die we ervan hebben heeft de volgende tekst:

Behold, the mother of the Lord and his brethren said to him, ‘John the Baptist is baptizing unto the remission of sins; let us go and be baptized by him.’ But He said to them, ‘Wherein have I sinned that I should go and be baptized by him? Unless what I have just said is (a sin of?) ignorance.’

(De moeder van de heer en zijn broers zeiden tot hem: ‘Johannes de doper is aan het dopen voor de vergeving van zonden; laten we gaan om door hem gedoopt te worden.’ Maar hij zei tegen hun: ‘Welke zonde heb ik gedaan dat ik gedoopt zou moeten worden? Tenzij wat ik heb gedaan een zonde uit onwetendheid is’)

Ik kon op het hele internet geen Nederlandse vertaling vinden, dus hierbij mijn eigen vertaling uit het Engels. Het punt moge duidelijk zijn. Waar Johannes gewoon niet vermeldt of Jezus is gedoopt of niet door Johannes werd het  in de tweede eeuw door sommige christenen glashard ontkend.

Analyse

Als we klok terugdraaien zien we eerst dat ontkend wordt dat Jezus door Johannes werd gedoopt (evangelie van de Nazareners), vervolgens wordt het niet gemeld (evangelie van Johannes), vervolgens wordt het een beetje gebagatelliseerd (Mattheus en Lukas), vervolgens wordt het gewoon feitelijk verteld (Markus). Als we dan verder teruggaan naar Jezus zelf lijkt de conclusie niet anders te zijn dan dat Jezus aanvankelijk een discipel was van Johannes de doper.

Daarom zegt Markus ook:

14 Nadat Johannes gevangen was genomen, ging Jezus naar Galilea, waar hij Gods goede nieuws verkondigde.

Dus pas toen Johannes gevangen was genomen begon Jezus zelf te prediken. En volgens Johannes nam Jezus een aantal discipelen over van Johannes de doper.

Andere argumenten zijn dat de Joodse historicus Josephus meer aandacht besteed aan Johannes de doper dan aan Jezus, wat suggereert dat Johannes een grotere beweging had opgezet dan Jezus, en misschien wel dat toen Josephus schreef (rond 90) de beweging van Johannes nog bestond. Let hierbij ook op Handelingen 18:24-25:

24 Intussen arriveerde er in Efeze een uit Alexandrië afkomstige Jood, die Apollos heette. Hij was een ontwikkeld man, die goed onderlegd was in de Schriften. 25 Hij had onderricht gekregen in de Weg van de Heer en verkondigde geestdriftig de leer over Jezus, die hij zorgvuldig uiteenzette, ook al was hij alleen bekend met de doop zoals Johannes die had verricht.

wat het idee bevestigt dat er nog lang na zijn dood volgelingen waren van Johannes.

Conclusie

De conclusie is dat Jezus oorspronkelijk een discipel was van Johannes de doper, en nadat Johannes gevangen was genomen zelf was begonnen als zelfstandige leraar. Maar op korte termijn lijkt het erop dat Jezus minder succesvol was dan Johannes. Johannes de doper was voor Josephus belangrijker dan Jezus, en we komen volgens Handelingen in Efeze volgelingen van Johannes tegen ruim 20 jaar na zijn dood.

Op termijn heeft het christendom de beweging van Johannes compleet overschaduwd danwel in zich opgenomen, en is de beeldvorming over de relatie tussen Jezus en Johannes veranderd. Maar er zijn nog aanwijzingen te vinden waaruit we de originele situatie gedeeltelijk kunnen herleiden.

Advertenties

3 reacties op “Jezus en Johannes de doper

  1. […] laatste hebben we in een vorige post gezien dat ook de ontwikkeling in het verhaal van Jezus’ doop door Johannes de doper […]

  2. […] we bij Jezus aanbelandt. Jezus was mijns inziens een mens. Niet geboren uit een maagd. Hij werd een discipel van Johannes de doper en begon op een gegeven moment zelf te prediken, waarschijnlijk nadat […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: