9 reacties

Bewustzijn en de ziel

De vijfde reden die ik had om christen te zijn(/blijven), was het idee dat dingen als kunst, emoties en vooral bewustzijn evolutionair niet verklaarbaar zouden zijn. Ook deze heb ik wel in het openbaar verdedigd, zij het met weinig succes.

Het argument

Als ons lichaam een soort biochemische machine is, zijn we eigenlijk niet meer dan een soort robot. Misschien wel een heel complexe robot die “geprogrammeerd” is door het evolutieproces, maar nog steeds een robot. Als wij mensen zelf een robot maken, dan heeft zo’n robot totaal geen wil of gevoel of bewustzijn. Laten we het even bij bewustzijn houden en er vanuit gaan dat emoties en zo veroorzaakt zijn door het bewustzijn. Dan is de grote vraag de volgende:

Is het feit dat mensen een bewustzijn hebben en robots niet te verklaren uit de grotere complexiteit van mensen, of is bewustzijn iets dat helemaal niet kan ontstaan uit materie, en dus moet worden verklaard vanuit een niet-stoffelijke ziel?

Als bewustzijn wijst op een ziel is het een aanwijzing voor het bestaan van god. Want een ziel kan toch helemaal niet zijn geëvolueerd, en moet dus zijn geschapen.

Evolutie?

Ja, dat is een goede vraag, en het antwoord over wat bewustzijn precies is en waar het vandaan komt is bij mijn weten nog niet gegeven. Ik hou me graag aanbevolen als iemand beter informatie heeft dan ik. Daar zal ik het verder dan ook niet meer over hebben. (Voor wie dat jammer vindt is er altijd nog wikipedia.) Maar, om als aanwijzing voor het bestaan van god te gelden is de tussenstap van de ziel nodig, daar valt nog wel meer over te zeggen.

Ondanks dat er nog geen sluitende verklaring is voor het bewustzijn, is de wetenschappelijke consensus dat er geen ziel bestaat. Ik heb me hier op zich niet heel erg in verdiept, maar er zijn bij mij drie gedachten die me er van overtuigen dat er geen ziel is.

1. Onze hersenen zijn bij alles betrokken

Ten eerste heeft modern onderzoek laten zien dat bij alles wat we doen onze hersenen fysieke betrokken zijn. Als ik mijn linkerarm optil doe ik dat omdat er een stroompje of zo van mijn hersenen naar mijn arm gaat. Dit betekent niet direct dat er geen ziel bestaat, maar betekent wel dat er een alternatief is voor het bestaan van een ziel.

2. Een ziel moet kunnen inwerken op materie

Maar waar komt dat stroompje in je hersenen dan vandaan? Twee mogelijkheden: ofwel uit de hersenen zelf, ofwel het stroompje wordt veroorzaakt door een ziel. Dat betekent dus dat de niet-stoffelijke ziel op een of andere wijze iets kan veranderen in mijn wel-stoffelijk lichaam. Denk daar nog eens even over na…

Als mijn ziel namelijk materiële dingen kan veranderen, waarom heeft mijn ziel dan überhaupt nog een lichaam nodig? Waarom moet ik met mijn linkerarm die beker naar mijn mond brengen, als mijn ziel ook direct de beker naar mijn mond kan laten zweven of zo? Waarom werkt de ziel alleen maar in op mijn hersenen? Ik kan hier geen goed antwoord op verzinnen, maar ik hou me aanbevolen.

3. Uittredingservaringen kunnen niet kloppen

Een uittredingservaring is bijvoorbeeld bij een bijna-dood-ervaring dat je ergens ligt, maar dat je opstijgt of zo en jezelf ziet liggen. Dit schijnt een vaker voorkomend verschijnsel te zijn. Als dit inderdaad kan, zou dit een aanwijzing zijn dat er een ziel bestaat. De ziel stijgt dan op en kijkt naar beneden op het lichaam neer. Maar volgens mij is dit onmogelijk vanwege de volgende reden:

Als wij een object zien, betekent dat dat er licht van het object naar onze ogen toegaat en wordt opgevangen door ons oog. Om iets te zien is het dus noodzakelijk dat de het licht wordt onderschept. Een observator (iets of iemand die waarneemt) kan dus nooit onzichtbaar zijn, omdat licht niet onveranderd door de bewuste observator heengaat. Dus, een ziel kan nooit zien zonder zelf gezien te worden, en dus niet een paar meter boven het lichaam zweven en zichzelf even bekijken.

(Een idee dat ik kreeg na het lezen van the invisible man, maar ook toepasbaar op zielen.)

Conclusie

Er zijn nog een aantal vragen waar de huidige stand van de wetenschap nog geen definitief antwoord op heeft gegeven. Een daarvan is wat nu precies bewustzijn is, waar het vandaan komt, hoe het werkt, en meer van dat soort vragen. Echter, er zijn twee redenen waarom dat geen goed argument is voor het bestaan van een god. Ten eerste is het een klassiek god-van-de-gaten argument, en het lijkt me dat ook christenen zelf dat niet zo heel erg sterk vinden. Ten tweede is er een tussenstap van de ziel nodig om tot een god te komen, en er zijn redenen aan te geven waarom het bestaan van een ziel niet heel erg plausibel is.

Dus ook dit argument overtuigt mij op dit moment niet meer.

Advertenties

9 reacties op “Bewustzijn en de ziel

  1. […] 5. Emoties/kunst/bewustzijn kun je evolutionair niet verklaren […]

  2. Kleine opmerking: er is een behoorlijk groot verschil tussen methodologisch (of epistemologisch) materialisme en metafysisch materialisme. Dat de wetenschap van mening is dat er geen niet-materiële werkelijkheid bestaat is vrij logisch, gezien de uitgangspositie van de wetenschap.
    Ik zie vrij weinig verschil tussen de opmerkingen ‘God heeft het gedaan’ of ‘wetenschap zal het ooit ontdekken.’

    Verder hebben Richard Swinburne en J.P Moreland het nodige geschreven over de ziel.

  3. Joost :

    Ik zie vrij weinig verschil tussen de opmerkingen ‘God heeft het gedaan’ of ‘wetenschap zal het ooit ontdekken.’

    Dat ben ik niet helemaal met je eens. “God heeft het gedaan” impliceert dat we weten hoe het in elkaar zit, terwijl “wetenschap zal het ooit ontdekken” impliceert dat we het (nog) niet weten.

    Dus op het moment dat iemand zegt “god heeft het gedaan” verwacht ik ook dat die veronderstelde kennis kan worden onderbouwd met argumenten.

    Het vertrouwen dat de wetenschap er ooit nog wel achter zal komen is misschien wat naïef, maar in ieder geval gebaseerd op het succes van de wetenschap in het verleden.

    Joost :Kleine opmerking: er is een behoorlijk groot verschil tussen methodologisch (of epistemologisch) materialisme en metafysisch materialisme.

    Akkoord, maar ook het klassiek Cartesiaanse dualisme is bij mijn weten flink op zijn retour. Maar het zeker iets waar ik nog wel meer over zou willen lezen. Nog een goede tip van Swinburne? (Ik heb het vooroordeel dat hij een stuk redelijker is dan Moreland.)

  4. Swinburne staat inderdaad iets hoger aangeschreven, maar het werk van Moreland over bewustzijn is topklasse. Zijn laatste boek, The Recalcitrant Imago Dei: Human Persons and the Failure of Naturalism, schijnt écht heel erg goed te zijn. Verder heeft Moreland een hoofstuk geschreven in The Blackwell Companion to Natural Theology over het bewustzijn.
    Swinburnes boek The Evolution of the Soul gaat over dit onderwerp, hij verdedigt hierin het klassieke dualisme.

    Dat het cartesiaanse dualisme in de minderheidspositie is, is inderdaad waar. Er zijn echter nog genoeg filosofen die het dualisme aanhangen, waaronder Dean Zimmerman, één van de meest vooraanstaande huidige filosofen.
    Daarnaast kan een christen denk ik ook gewoon materialist zijn met betrekking tot de mens, zoals een vooraanstaande christelijke filosoof als Peter van Inwagen.

    Daarnaast denk ik echter dat het binnen de filosofie moet gaan om de kracht van de argumenten, en niet om de stem van de meerderheid. Ook is het zo er meerdere factoren zijn waarom naturalisme binnen de filosofie zo’n grote meerderheid inneemt. Voor een interessante discussie daarover meer hier http://prosblogion.ektopos.com/archives/2009/12/so-why-are-ther.html en http://prosblogion.ektopos.com/archives/2009/12/statistical-spe.html

  5. En om nog even in te gaan op je bespreking van het God-van-de-gaten argument (waar ik zelf overigens geen fan van ben), ik denk niet dat degene die claimt dat ‘God het gedaan heeft’ over het algemeen zal beweren dat hij weet hoe het zit. Volgens mij is dat juist het kenmerk van de God-van-de-gaten, dat we niet weten hoe iets zit, en daarom God in die gaten stoppen.
    Als je er echter een wetenschappelijke hypothese van maakt, zoals de ID beweging dat doet, dan zul je inderdaad met argumenten moeten komen waarom de God -hypothese de beste verklaring is. En dat lijkt me over het algemeen een vrij lastige bezigheid.
    Verder ben ik het wel met je eens wat betreft de opmerking over het succes van de wetenschap.

  6. En als laatste nog een vraagje, als je zegt dat je Swinburne redelijker vindt dan Moreland, betekent dat dat je Swinburne een beetje redelijk vind en Moreland niet? Waar staan de grote christelijke filosofen op jouw ‘redelijkheidsschaal’?

  7. eehhh… dat is niet precies wat ik bedoelde. Ik wil zeker niet beweren dat christenen per definitie niet (helemaal) redelijk zijn.

    Wat wel het punt is, is dat voor sommige christenen (William Lane Craig bijvoorbeeld) de rede ondergeschikt is aan het geloof. Dus als voor deze mensen hun “innerlijke openbaring” uiteindelijk belangrijker is dan de argumenten, zullen ze ook minder kritisch zijn in hun argumentatie, en iets meer bevooroordeeld.

    Ik heb me nog te weinig in de christelijke filosofie verdiept (tot nog toe vooral theologie en bijbelse historie) om me hier een goed oordeel over te kunnen vormen. Maar ik associeer Moreland meer met apologetiek dan Swinburne. Misschien ten onrechte…

  8. Joost, ik begin wat nieuwsgierig te worden naar jou. Heb je religiefilosofie gestudeerd? Welke argumenten (van beide zeiden) zijn voor jou het belangrijkst? Op welke punten ben je van gedachte veranderd? Welke boeken zijn voor jou het invloedrijkst geweest?

    Als je me per e-mail wil bereiken kan dat via bram_van_dijk bij hotmail.com.

  9. […] uit moleculen bestaat en ook nog eens buiten ruimte en tijd bestaat uiterst speculatief is. Zoals eerder gezegd geloof ik daar niet echt meer […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: