12 reacties

Is het christendom één grote cirkelredenering?

Ook deze post is mede naar aanleiding van De god die is van Willem Ouweneel. Hij maakt in zijn boek namelijk een paar argumenten die samen een cirkelredenering (lijken te?) vormen. En wel deze:

Je kan hem ook linksom lezen, of zelfs “god bestaat” of “ik ben christen” eruit halen. Maar ik vond als basis een plaatje met drie pijlen, dus vandaar.

Stap 1: als de bijbel waar is, bestaat god

Ouweneel zegt het als volgt:

Theïsten geloven niet dat de wereld geschapen is omdat  dat volgens een bepaald soort logica zou `moeten’. Er zijn misschien best redenen te bedenken waarom de wereld geen Schepper zou `behoeven’, maar dat is het punt niet. Theïsten menen te weten dat de wereld geschapen is omdat zij geloven dat God dat geopenbaard heeft. (p. 267)

En die openbaring van god vinden we in de bijbel, zoals Ouweneel eerder heeft uitgelegd in de hoofdstukken 13 en 14. Dus als de bijbel waar is, heeft god alles geschapen en bestaat hij dus ook. Ouweneel is er hier heel expliciet in dat geloof in god voortkomt uit het geloof in de openbaring van god: de bijbel.

Stap 2: als god bestaat, is de bijbel waar

Wederom een citaat uit De god die is:

Ik acht het voor de hand te liggen dat, als er een God is die Zich aan de mensen wil openbaren, Hij Zich niet (alleen) steeds weer opnieuw aan heel verschillende mensen op heel verschillende manieren openbaart, maar (ook) aan de hele mensheid op een wijze die aannemelijk en eenduidig is voor alle mensen die ervoor openstaan. […] ik acht het voor de hand te liggen dat dit Woord van God voor alle mensen gedocumenteerd is in de vorm van een Boek. Ja ik acht het zelfs voor de hand te liggen dat dit boek de Bijbel is, (p. 219)

Hier zien we heel duidelijk dat het geloof in het bestaan van god vooraf gaat aan het geloof dat de bijbel de openbaring van god bevat.

En waarom geloven we ook al weer in het bestaan van god? O ja, omdat die zich heeft geopenbaard in de bijbel. Hier gaat dus iets mis, hier zitten we in een cirkelredenering.

Hoe kom je erin?

Laat ik het bij mezelf houden: ik zat vroeger zelf in de bovenstaande cirkelredenering vast. Nadat ik dat door begon te krijgen heb ik veel geprobeerd en verzonnen, maar ik kon geen vast fundament vinden vanwaar ik erin kon stappen. Als er een vaste instap zou zijn, is het bovenstaande geen cirkelredenering meer, omdat er minimaal één element is dat is gestoeld op een andere element buiten de cirkel.

Ik probeer wel eens in gesprekken met christenen erachter te komen hoe dit bij hun zit, wat de eerste basis is van hun geloof. Wat me vooral opvalt is dat dit voor veel christenen een heel moeilijke vraag is. Vervolgens heb ik drie typen antwoorden meegemaakt:

  • geloof is er gewoon (zonder reden);
  • een speciale ervaring van henzelf of iemand anders;
  • een uitleg hoe mooi is om christen te zijn.

Eventueel is er nog een vierde optie: er is een logisch bewijs dat god bestaat, en daarop is de cirkel gebouwd.

Zijn dit goede redenen?

Het eerste antwoord komt er op neer dat als je eenmaal in de cirkel zit, je zonder er over na te denken gewoon christen kan blijven. Veruit de meeste christenen zijn dan ook al christen zolang als ze zich kunnen herinneren. Ze zijn zo opgevoed en het altijd gebleven.

Er zijn echter ook mensen die zich pas later hebben bekeerd, en voor hun moet er dus een instappunt zijn. Het derde antwoord is het niet, want die geeft geen toegang tot de cirkel, omdat geen van de drie elementen in de cirkel kan kan worden gebaseerd op hoe fijn het is om christen te zijn. Ook de vierde mogelijkheid lijkt niet te werken, want zelfs praktisch alle christenen geloven niet dat de logische godsbewijzen werken. Wat blijft er dan over?

Ervaringen. Het geloof is gebouwd op ervaringen van mensen zelf en ervaringen van derden. De mensen die deze ervaringen hadden, geloven dat god zelf zich in deze ervaringen heeft geopenbaard.

Toch is er maar een minderheid van de christenen die zelf een ondubbelzinnige godservaring hebben gehad. Ook hier speelt namelijk een beetje een vergelijkbare cirkel: omdat je christen bent interpreteer je bepaalde gebeurtenissen als zijnde van god, en die gebeurtenissen voeden vervolgens weer de overtuiging om christen te blijven. Uiteindelijk hangt er dus vooral veel af van de ervaringen van anderen.

Ervaringen van anderen

Ja, veel christenen hebben hun geloof gebouwd op de ervaringen van anderen. Daarom spelen bekeringsverhalen ook altijd zo’n grote rol bij evangelisatie. Deze ervaringen kunnen voor anderen overtuigend genoeg zijn om ook zelf zich te bekeren. Zie bijvoorbeeld ook de eerste hoofdstukken uit De god die is, die alleen maar bekeringsverhalen bevatten.

Maar, nu is de vraag: Als je je dan toch gaat baseren op de ervaringen van anderen, waarom dan alleen maar op de ervaringen van christenen?

Als je je baseert op de ervaringen van moslims, zul je moslim worden. Als je je baseert op de ervaringen van welke religie dan ook dan zul je tot die religie toetreden. Christenen zijn vaak niet gevoelig voor het argument van andere religies, maar mijns inziens komt dat omdat ze al in de bovenstaande cirkel zitten en vaak niet doorhebben dat die gefundeerd is op ervaringen van alleen maar christenen, alsof de rest van de wereldburgers niet meedoen.

Wetenschap

Hier is ook het grote verschil tussen godsdienst en de wetenschap. Wetenschap is gebaseerd op algemene ervaringen: iedereen op de hele wereld ervaart dezelfde zwaartekracht, christen, moslim, hindoe, whatever. Het christendom echter, is gebaseerd op de ervaringen van een beperkt deel van de wereldburgers, namelijk diegenen die zich christen noemen. En deze ervaringen worden vaak tegengesproken door de ervaringen van andere wereldburgers die zich geen christen noemen.

Wat doen christenen met die tegengestelde ervaringen? Wat doen ze met die miljoenen moslims? Wat doen ze met genezingen door Jomanda? In de tijd dat ik christen was kende ik twee wegen: ofwel negeren, ofwel toeschrijven aan demonische machten. Ik denk dat beiden uiteindelijk geen uitweg bieden.

Conclusie

Op het moment dat ik door begon te krijgen dat mijn geloof was gebaseerd op deze cirkelredenering ben ik hard gaan studeren op theologische dingen om te proberen weer vaste grond onder mijn voeten te krijgen. Ik heb die niet gevonden. Anderen hebben die soms gevonden in ervaringen, maar zoals gezegd ben ik daar uiteindelijk niet echt van onder de indruk. Niet omdat ik alle christelijke ervaringen ontken, maar omdat christenen zelf geen raad weten met de ervaringen van niet-christenen.

Advertenties

12 reacties op “Is het christendom één grote cirkelredenering?

  1. Je bent een productieve baas ouwe! Heb je nog wel tijd om na het vervangen van de luier op de bank te liggen en een plaatje te luisteren? Ik zal binnenkort weer eens reageren, nu volsta ik met een literatuurtip. Vergeet Ouweneel (dat is een beetje alsof ik met een serieuze blik het VVD-programma zou bestuderen om vervolgens te zeggen dat het me toch tegenvalt) en bekijk de zaken eens in een omvattender perspectief:

    http://www.nieuws.leidenuniv.nl/nieuws-agenda/wanneer-is-de-relatie-godsdienst-wetenschap-een-issue.html

  2. Q.
    Ja, Ouweneel, wat kan ik zeggen. Van iemand die drie keer is gepromoveerd en al jaren met dit debat bezig is had ik een beter verhaal verwacht. Ik had niet verwacht dat ik overtuigd zou worden, maar wel dat ik op een soort “agree to disagree” zou uitkomen ipv het gevoel te hebben dat hij toch wel het een en ander aan onzin verkoopt.

    Dank voor deze link trouwens, lijkt mij een zeer interessant boek, en zal vast nog eens in mijn boekenkast terecht komen.

  3. Hoi Bram,

    Een circelredenering is een drogreden. Een argument dat stoelt op een circelredenering is dus niet waar. Wellicht dat je het daarom noemt in je blog. Je kwam erachter: mijn geloof stoelt op een circelredenering en vervolgens zag je in dat er geen opening in zat of verbinding naar buiten. De twijfel sloeg toe en vervolgens de conclusie: als het een circelredenering is en alle godsbewijzen discutabel zijn (zie dit blog) dan haak ik af.

    Vraag: denk je dat het mogelijk is dat de God van de bijbel bestaat en dat je Hem echt niet anders kunt leren kennen dan door bovenstaande circelredenering?

    Tweede vraag: wat doe jij nu met tegengestelde ervaringen? Toen je christen was negeerde je het of schreef je het toe aan demonische machten. Heb je jezelf nu de comfortabele positie toegeeigent van buitenstaander zodat je kunt blijven zeggen: jij ervaart x, maar de pipo daar ervaart -x, dus jullie hebben beide ongelijk.
    En als je tot de conclusie komt: ‘eigenlijk weet ik ook niet zo goed hoe ik al die verschillende ervaringen moet duiden, ook niet nu ik buiten de circel ben gaan staan’, vind je het dan niet raar dat je dit als argument gebruikt om jezelf de toegang tot de circel te ontzeggen?

  4. Haha ik zie nu dat mijn eerste twee zinnen ook al een circelredenering zijn LOL

  5. jw :

    Vraag: denk je dat het mogelijk is dat de God van de bijbel bestaat en dat je Hem echt niet anders kunt leren kennen dan door bovenstaande circelredenering?

    Nee, eigenlijk niet. De god van de bijbel vindt het belangrijk wat wij geloven. Zo belangrijk dat ons eeuwige leven er vanaf hangt.

    Als dat zo is, is het toch niet te veel gevraagd om een aanwijzing te hebben wat het goede geloof is dat geen drogreden is?

    jw :
    Tweede vraag: wat doe jij nu met tegengestelde ervaringen?

    Ja, goede vraag. Zeggen dat iedereen ongelijk heeft is niet zo aardig, al is het een stuk consistenter dan zeggen dat alleen de christelijke ervaringen kloppen.

    Maar volgens mij ben ik niet gedwongen om alle religieuze ervaringen te ontkennen. Religieuze ervaringen komen voor, en veel.

    Papa had altijd het voorbeeld dat hij een docent had gehad die een concert van U2 had ervaren als een religieuze ervaring. Religieuze ervaringen komen gewoon voor bij mensen, onder veel verschillende omstandigheden.

    Ik ontken wel dat er een god bij aan te pas komt. Maar dat doe jij ook als het gaat om de ervaringen van moslims, hindoes en mensen bij een U2 concert.

  6. Hoi Bram,

    Jij vindt dat God rationele aanwijzingen moet geven aan buitenstaanders die grond geven voor Zijn bestaan. Dat is heel fijn dat jij dat vindt, maar natuurlijk totaal irrelevant voor de waarheidsvraag waar jij oprecht naar op zoek bent. De waarheid is onafhankelijk van jouw mening. Toch?

    De waarheidsvraag begon bij mij en begint bij jou bij wat de bijbel echt zegt over God, i.p.v. wat kinderbijbels of filosofen over Hem zeggen. En dan komt het woord ‘geloof’ al snel om de hoek kijken. Geloof = Vertrouwen. Zonder wetenschappelijke grond. Als jij dat niet wil dan moet je dat eerlijk zeggen – maar concluderen dat God niet bestaat omdat er geen wetenschappelijke grond is, dan doe je geen recht aan de bijbel. Die is heel eerlijk over hoe je God vindt: door in de circel te stappen. Check bijvoorbeeld hebreeen 11:6: en zonder het geloof is het onmogelijk God welgevallig te zijn; wie bij God wil komen, moet geloven dat Hij bestaat en dat Hij allen beloont die Hem zoeken.

    Kortom: geloven in God is geen inductieve analyse vanaf een Godsbewijs naar God zelf. Geloven is vertrouwen dat God bestaat, daar je leven op inrichten en dan weer bevestigd worden dat God bestaat.

    Soms wordt je dan niet bevestigd. Dan ga je door twijfels heen. Die periode heb jij gehad. Bovenop die twijfels kwamen irritaties vanuit Driestar en starre kerkleer. Daarbovenop kwam de bijbelkritiek die je kinderbijbelgeloof onderuit schopte. Hoe kom je vanuit die positie weer tot een vertrouwen in God? Ik denk dat koortsachtig literatuur verslinden zoals nu (bewonderenswaardig tempo!) niet verkeerd is, maar het je niet in contact met God brengt. Hoe dan wel? Ik bid om wijsheid wat dat betreft.

  7. Ha jw,

    Een aantal dingen. Ja, ik verwacht meer van god dan een cirkelredenering. En dat lijkt mij niet te veel gevraagd van een god die het belangrijk vindt dat ik in hem geloof.

    Waarom niet? Omdat cirkelredeneringen een drogreden zijn. En drogredenen leiden niet tot waarheid. Als het enige dat je hebt een cirkelredenering is, kun je op geen enkele manier zeggen dat het christendom beter is, of meer waar is dan een andere wereldvisie.

    Dit ben ik met je eens: de waarheid is niet afhankelijk van mijn visie. Maar met een cirkelredenering wordt over het algemeen geen waarheid gevonden, daarom is het ook een drogreden.

    Een cirkelredenering zegt eigenlijk: “het argument doet er niet toe, als je aan het begin goed zat komt je ook goed uit, namelijk precies waar je begon.” Dus als je als christen overtuigd bent van je eigen gelijk, maakt het helemaal niets uit, maar als je nu juist iets wil leren over de waarheid, heb je er niets aan.

    Jij hebt vaak het punt gemaakt: als je er in stapt zul je het merken. Het enige dat ik daarop kan antwoorden is: ik heb er in gestaan en het niet gemerkt, en ik weet momenteel niet meer hoe ik er in zou kunnen stappen.

    Zelfs als ik het weer heel graag zou willen zou ik niet weten hoe. Geloven dat god bestaan is voor mij momenteel bijna net zo lastig als geloven dat sinterklaas bestaat.

    Dat zit namelijk zo: het gaat er niet alleen om dat het christendom gebouwd is op bovenstaande cirkelredenering. Maar daarnaast is een element daaruit “de bijbel is waar” (of “de bijbel is het woord van god”) mijns inziens twijfelachtig. En daardoor is de cirkel voor mij dus een doodlopende weg geworden.

    In de bijbel kun je geloof met vertrouwen gelijkschakelen, omdat het bestaan van (een) god in die tijd evident was. Tegenwoordig is dat niet meer zo voor iedereen.

    Kinderbijbelgeloof is een term die in onze discussies ook nogal eens valt. De term suggereert dat iedereen daar wel overheen groeit. Mijn ervaring is dat dat niet vaak gebeurt. Christenen weten dat Jezus verlossing geeft en een eeuwig leven en zo. Maar simpele vragen over waar je dan van verlost wordt en hoe dat dan werkt, en waarom er een offer aan een kruis voor nodig was kan bijna niemand beantwoorden.

    Christenen weten vaak niet wat ze nu precies geloven. Ik wist het ook niet, behalve dan de mooie bekende zinnen over bloed dat schoon wast van zonde en zo die eigenlijk niets zeiden. Als je probeert er achter te komen is dat nog vrij lastig.

    Dan kom je namelijk in een wirwar van dogma’s terecht. En meerdere mensen vinden juist dat de kerk moet stoppen met dogma’s en dingen in systemen te vangen. Je moet het ervaren en een relatie hebben met god.

    Mijn relatie met god was eerlijk gezegd vrij eenzijdig. Ik weet dat jij dat anders ervaart, maar voor mij was god de grote stilte. Je kon, als je wilde, gebeurtenissen interpreteren alsof god het zo zou sturen, maar eigenlijk gebeurt er niets speciaals en kun je je ook gewoon maar iets inbeelden.

    Ehm, wat was de vraag ook al weer?

  8. Overigens noemt Ouweneel (blz. 213) nog een cirkelredenering in zijn boek, nl. die van de niet-christen:

    De God van de bijbel bestaat niet –> De bijbel is niet Gods Woord –> ik ben geen christen –> De God van de bijbel bestaat niet –> De bijbel is niet Gods Woord –> etc

    Volgens hem ontkomt niemand aan een soortgelijke redenering. Stel nu, for the sake of the argument, dat in werkelijkheid de God van de bijbel wel bestaat? (voor de rest blijft alles hetzelfde) Zou de ‘cirkelredenering’ uit jouw plaatje dan kunnen kloppen? Ik denk het wel, maar dan klopt er iets niet in jouw verhaal.

    Waar ik in de cirkel stap? Ik denk bij ‘God bestaat’ (als antwoord op de vraag: waarom is er iets en niet niets?). Maar misschien ook: zodra ik in de bijbel lees. Daar ervaar ik een levende ontmoeting met mijn God, daar word ik in mijn hart aangesproken.

  9. Aanvulling op het laatste stukje in mijn vorige post: je zou deze ontmoeting/dit aanspreken kunnen wegverklaren met het tegenargument: “jij wordt aangesproken doordat de bijbel je (christelijk) opvoeding bevestigt.” Echter,

    1) Er zijn ook mensen die deze ontmoeting met God hebben, terwijl ze geen christelijke opvoeding hebben genoten. Vandaag hoorde ik nog van een Moslim, bij die waarschijnlijk – hij kwam uit Afghanistan – zelfs een anti-christelijke opvoeding heeft gehad.

    2) (wat fundamenteler) “Jij wordt aangesproken doordat de bijbel je (christelijk) opvoeding bevestigt” zegt niets over de waarheid van die bijbel / die ontmoeting / die opvoeding. In die opvoeding heb ik ook geleerd dat 1+1 waar is, dat het doden van mensen slecht is, dat mannen en vrouwen gelijk zijn etc. Vergelijkbare drogredeneringen: als jij in Turkije was geboren, was je moslim; als jij in een atheistisch gezin was geboren, was je atheist; als jij in een christelijk gezin was geboren…

  10. Ha JK,
    Een aantal punten:
    1. Je draait de christelijke cirkelredenering om, en maakt er een atheïstische cirkelredenering van. En inderdaad lijk je daar een punt te hebben, maar toch zie ik daar wel een opening, namelijk in de stelling “de bijbel is niet gods woord”.

    Die stelling is te onderbouwen met de resultaten van het historisch kritisch bijbelonderzoek. Die laten zien dat de bijbel een door en door menselijk boek is, en dat veel van de verhalen vergelijkbaar zijn met de literatuur uit die tijd en omstreken.

    Daar is voor mij dan ook de grote twijfel aan het christendom begonnen, die uiteindelijk heeft geleid tot mijn complete afvalligheid.

    2. Jij suggereert aan de andere kant dat de stelling dat god bestaat (waarom is er iets en niet niets) een plaats kan zijn om in de christelijke cirkel te stappen. Laat ik lui doen en je verwijzen naar deze post.

    3. Wat betreft de bijbel lijkt het alsof we een ander boek lezen, want ik heb in het geheel niet het gevoel dat er daar een god door spreekt. Dat neemt niet weg dat er hele mooie en zelfs inspirerende passages in voorkomen (prediker bijvoorbeeld zal altijd leuk blijven) maar dat kunnen andere boeken ook, wat mij betreft. Over religieuze ervaring heb ik trouwen ook eerder al eens iets geschreven.

    4. Het argument vanuit opvoeding is altijd populair, maar ik ben het helemaal met je eens, het is verre van doorslaggevend. Ik ben daar zelf het levende voorbeeld van: christelijk opgevoed, maar nu toch niet meer.

    Wat dit argument wel aantoont, is dat de meeste mensen wet wereldbeeld van hun opvoeding blijven aanhangen. En omdat je ouders/opvoeders verschillende tegenstrijdige wereldbeelden kunnen hebben is het een soort loterij met welk wereldbeeld je wordt opgevoed.

    Conclusie hieruit is dat het goed is om kritisch te kijken naar het wereldbeeld waar je mee wordt opgevoed. Want je hebt de natuurlijke neiging om die te volgen, terwijl de waarheid(TM) ervan à priori enigszins twijfelachtig is.

  11. […] Dit zijn natuurlijk nogal vrijzinnige oplossingen. Karl Barth had een hele andere strategie die door Kuitert onhelder en minder consistent wordt genoemd. Barth neemt in zoverre afscheid van de klassieke orthodoxie dat de proposities niet worden opgevat als geopenbaard door god. Maar desondanks hebben ze wel een status als geopenbaarde waarheden. Barth begint namelijk met aannemen dat god zich heeft geopenbaard in Jezus, vanaf dat vertrekpunt probeert hij de inhoud van dat geloof te systematiseren en in proposities te vangen, maar dat startpunt wordt op generlei wijze beargumenteerd. Zijn theologie is daarom ook wel omschreven als een gebouw zonder deur. Als je buiten staat kom je er nooit in, maar als je er in staat kom je er ook nooit uit. Wederom iets in de lijn van mijn eigen ideeën. […]

  12. […] Is het christendom één grote cirkelredenering? […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: