2 reacties

De god die is – Willem Ouweneel (3)

Ik ben dus De god die is van Willem Ouweneel aan het lezen. Over eerdere hoofdstukken heb ik hier en hier al eerder geschreven. Deze keer gaat het over de hoofdstukken 9-13. Ik begin steeds beter door te krijgen waarom dit boek bij Donner niet in de sectie algemene theologie staat, maar in de sectie evangelische theologie.

Hoofdstuk 9: De boswachter en de spin

Een analogie van spinnen die wel of niet in de boswachter geloven. Ook als tussendoortje nog een analogie over mensen die wel of niet in de zon geloven. Zoals dat gaat met analogieën is het in dit geval natuurlijk heel duidelijk dat de boswachter en de zon wel degelijk bestaan. Atheïstische analogieën gaan vaak over eenhoorns, elfjes of sinterklaas, omdat het dan in ieder geval duidelijk is dat die niet bestaat. Conclusie? Dit soort analogieën zijn preken voor eigen parochie.

Hoofdstuk 10: Atheïsme en moraal

Eerst volgt er een beschrijving van vier soorten atheïsten: de irrationele, de teleurgestelde, de Joodse `atheïst’ (gelooft eigenlijk wel ik god en kan ook buiten het Joodse volk voorkomen) en de misdadige `atheïst’ (gelooft eigenlijk wel in god, maar wil niet in god geloven om maar niet gebonden te zijn aan de moraal van god). Laat dus weer duidelijk zijn dat er geen eerlijke atheïst bestaat die rationeel tot de overtuiging is gekomen dat god niet bestaat.

Vervolgens geeft Ouweneel twee morele godsbewijzen, die van Kant en die van Lewis. Beiden willen aantonen dat er een morele wet bestaat, en dat die niet natuurlijk kan zijn ontstaan, en dat er dus een god moet zijn die die morele wet heeft ingesteld. Ik ben het hier niet mee eens. Volgens Ouweneel bestaat de morele wet, omdat mensen in echte dagelijkse leven handelen naar een moraal. Dit klinkt als Plato’s ideeënwereld, of als de redenering: “het getal vier bestaat echt, omdat ik er mee kan rekenen”. Moet die morele wet een fysiek iets zijn dat echt bestaat voordat we ernaar kunnen handelen? En waarom zijn er dan zoveel verschillen in de moraal tussen culturen en tijden? Als er één echte morele wet is, zou alle moraal toch onveranderlijk hetzelfde moeten zijn? Zie ook mijn post hier.

Als afsluiter betoogt Ouweneel dat ieder mens meer fout dan goed doet, en atheïsten dat ook weten en god ontkennen om maar geen schuldgevoel te hebben. Pak aan, atheïsten! Of zou het toch meer bedoeld zijn voor mensen die al christenen zijn?

Hoofdstuk 11: Het probleem van het lijden

Ouweneel heeft wel goed door dat het argument vanuit de moraliteit als een boemerang terugkomt in het probleem van het lijden. Ouweneel noemt de redeneringen in eerste instantie allemaal “te simpel” of zelfs een “persiflage die van het Theïsme gegeven wordt”. En dan komt het grote tegenargument: “Lijden als weg tot een groter goed”.

Hierbij komt een beetje het argument naar boven dat dit de best mogelijke wereld is, zoals Leibnitz als eerste heeft betoogd. Punt is dat god lijden toelaat, omdat het uiteindelijk een groter goed oplevert. Om dit argument te laten werken moeten we wel uitgaan van een utilitaristische moraal.

Een beroemde casus om dat duidelijker te maken is de volgende: Een dokter had een wachtkamer vol patiënten die allemaal een donororgaan nodig hebben, een heeft een hart nodig, een ander een lever, twee anderen een nier en ook nog iemand een long. Alle vijf de patiënten zullen binnen een paar dagen overlijden als ze geen nieuw orgaan krijgen. Op dat moment loopt er een gezond persoon de wachtkamer binnen. Vraag is of het is toegestaan om die gezonde persoon te doden, en zijn organen te gebruiken om vijf mensen te redden?

Ik denk niet dat er veel mensen op aarde te vinden zijn die daar bevestigend op zullen antwoorden. Maar volgens de “groter goed” redenatie is het wel degelijk toegestaan. Bovendien zie ik geen reden waarom god niet in staat zou zijn om de wereld iets beter af te laten zijn, bijvoorbeeld door geen aardbevingen meer te laten gebeuren, levert geen problemen op met de vrije wil, en moet toch een eitje zijn voor iemand die het hele heelal gemaakt heeft. Zou dat echt zoveel extra kwaad opleveren dat god maar liever heel Haïti laat vernietigen?

Hoofdstuk 12: Evolutionisme

De titel van het hoofdstuk zegt in een woord wat Ouweneel wil zeggen: mensen die in de evolutietheorie geloven, geloven in een ideologie. Ouweneel begint met te vertellen hoe hij als biologiestudent van evolutie overtuigd werd, maar zich later weer had bekeerd.

Hierdoor, én door mijn studies op het gebied van wetenschapstheorie […] begon ik beter de wijsgerige achtergronden van het evolutionisme als ideologie en van de evolutietheorie als theorie te begrijpen. En die zijn voor de discussie minstens zo belangrijk als de feitelijke geologische, paleontologische, genetische en morfologische argumenten. (p. 190)

Dit geeft Ouweneel het argument (excuus?) om vooral niet inhoudelijk op evolutie in te gaan, maar met een eindeloze stroom citaten te komen van hele slimme mensen die hebben gezegd dat evolutie vooral ideologie is en nog lang niet bewezen en niet bewezen kan worden enzovoort etcetera. Maar het feit dat hij veel mensen kan citeren betekent nog niet dat zijn punt waar is, ik mis de argumenten.

Bovendien, hij probeert aan te tonen dat atheïsten in evolutie geloven omdat ze het fijn vinden dat er dan geen god nodig is, niet vanwege de feiten. Maar hij gaat volkomen voorbij aan het feit dat juist christenen niet in evolutie geloven omdat ze dat in strijd vinden met hun geloof in god! Mijn voorzichtige schatting is dat minstens 90% van de mensen die in evolutie geloven dit doen vanwege de feiten, en dat minstens 90% van de mensen die niet in evolutie geloven dit doen omdat het niet bast binnen hun (theïstische) wereldbeeld.

Daarnaast kwam ik nog een doodzonde van Ouweneel tegen. In zijn stroom citaten verwijst hij naar het werk van Lynn Margulis, en geeft aan dat zij niet in het “neo-darwinisme” gelooft. Maar haar probleem met evolutie is dat zij in een ander mechanisme gelooft dan spontane mutaties in DNA, namelijk dat verschillende organismen konden “samensmelten” tot een nieuw complexer algoritme. Daarbij blijft dus overeind dat alle soorten via natuurlijke selectie tot stand zijn gekomen. Haar theorie is momenteel door de wetenschap ook algemeen geaccepteerd. Dus Ouweneel, die dit vast en zeker heeft geweten, heeft moedwillig het standpunt van Margulis selectief weergegeven zodat het in zijn straatje past.

Toevallig wist ik dit, maar het roept ook vragen op over al zijn andere citaten.

Hoofdstuk 13: Openbaring

Dit hoofdstuk gaat samen met hoofdstuk 14 (dat ik nog niet gelezen heb) over of god zich heeft geopenbaard in de bijbel. In dit hoofdstuk legt Ouweneel vooral uit dat je a priori (vantevoren) moet aannemen dat het zo is, en dat je er vervolgens ook wel argumenten voor kan verzinnen, maar dat die toch niet overtuigen.

(1) Het geloof in een goddelijke openbaring is een existentiële overtuiging van het hart dat zich door die openbaring aangesproken een aangeraakt weet. (2) Als zodanig gaat dit geloof aan alle theologische en godsdienstfilosofische bespiegeling vooraf – niet omgekeerd. (3) Ondanks dat kan het begrip openbaring wel degelijk theologisch en godsdienstfilosofisch geanalyseerd en beargumenteerd worden.

Dit riekt naar een cirkelredenering, maar wordt door Ouweneel een hermeneutische cirkel genoemd. Hij doet in dit hoofdstuk vooral moeite om aannemelijk te maken dat dit voor atheïsten ook geldt. Stap 3 komt denk ik nog in hoofdstuk 14, anders heb ik er overheen gelezen (in de trein na mijn werk op weg naar huis mis je wel eens wat?).

Daarom moeten theïsten noch atheïsten zichzelf of anderen willen wijsmaken dat hun (positieve resp. negatieve) overtuiging betreffende een goddelijke openbaring puur het resultaat van logische redenatie is. Wie dat denkt lijkt nog steeds uit te gaan van de hopeloos verouderde mensvisie die de mens ziet als een brein op benen. (p. 207-208)

Ik wil bij deze Ouweneel toch uit zijn droom helpen, ik ben er vanwege logische redenen vanaf gestapt. Hoe weet hij welke redenen atheïsten hebben? Dat hij na een levenlang bijbellezen nog steeds gelooft in de openbaring daarin betekent niet dat iedereen hetzelfde zou moeten vinden. Dat is pas modern redeneren, waar hij zich zo tegen afzet.

Dit is ook nog een mooie:

Veel theologen hebben geloofd, en geloven nóg, dat zij een leersysteem zouden kunnen ontwerpen dat de Bijbel geheel zou omsluiten.In zo’n dogmatisch leersysteem zou elke conclusie logisch worden afgeleid uit de `Schriftgegevens’. […] Dit soort theologie leed onder de traditionele overschatting van de wetenschap als een `neutrale, objectieve, onbevooroordeelde’ onderneming. (p. 210)

Ofwel, god heeft zich dan wel in de bijbel geopenbaard, maar het is menselijke overschatting om te denken dat god dat op een duidelijke, consistente, logische manier zou doen. Als godsopenbaring ook altijd “godsverhulling” is (god openbaart zich op manieren die mensen begrijpen), mag je dan niet juist dit soort dingen verwachten? Of is god geen god voor rationele mensen, alleen maar voor gevoelsmensen?

Conclusie

Het begint steeds meer een preken voor eigen parochie te worden. Hij lijkt tegen christenen te willen zeggen dat ze niet bang hoeven te zijn voor die vervelende atheïsten, die zijn helemaal niet rationeel, zij geloven zelf ook. Dat probeert hij keer op keer aan te tonen, of het nu over evolutie, moraal of openbaring gaat. Er worden niet zo zeer argumenten gegeven waarom de christelijke kijk op die onderwerpen waar is, als dat er wordt beargumenteert dat de atheïstische kijk ook maar relatief is.

Advertenties

2 reacties op “De god die is – Willem Ouweneel (3)

  1. […] De god die is – Willem Ouweneel (4) Ik heb hem uit en, voor wie nog twijfelde, ik ben niet bekeerd. Wat? De god die is van Willem Ouweneel natuurlijk. En dan nu het verslag van de hoofdstukken 14-17. Zie voor eerdere afleveringen hier, hier en hier. […]

  2. […] eens mis hebben en zo. Ouweneel gebruikt er zelfs een mooie term voor: sciëntisme (zie hier, hier, hier en hier). Door het een -isme te noemen wordt het als een stroming of ideologie of geloof neergezet, […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: