10 reacties

Is Jezus geboren uit een maagd? (2)

Vorige keer hebben we gezien dat het verhaal van Jezus’ wonderlijke geboorte niet algemeen bekend was onder de vroege christenen. Gezien het feit dat Jezus’ broer Jakobus de leider was van de gemeente in Jeruzalem zou je juist verwachten dat iedere christen het kende.

Deze keer gaan we in meer detail kijken naar de twee versies van het verhaal, die van Mattheus en die van Lukas.

Overeenkomsten

Laten we eerst eens kijken naar de overeenkomsten tussen de verhalen van Mattheus en Lukas:

  • de namen van zijn ouders, Jozef en Maria;
  • Jezus als afstammeling van David;
  • Geboren in Bethlehem;
  • Woont na zijn geboorte in Nazareth;
  • Maria was nog maagd toen Jezus werd geboren.

En daar houdt het eigenlijk wel op. We kunnen al deze overeenkomsten in twee categorieën verdelen: basale feiten  en vervullingen van messiaanse profetieën. De namen van Jozef en Maria en dat ze in Nazareth woonden behoort tot de basale feiten. Dat hierop overeenstemming is, is logisch. Maar nu de andere drie overeenkomsten.

Afstammeling van David

In de tijd van Jezus werd actief de messias verwacht. Een van de belangrijkste oorzaken van het messias-geloof is dat god aan David een eeuwigdurend koningschap had beloofd, maar dat sinds de ballingschap er geen afstammeling van David meer op de troon zat. Men verwachtte dus dat god het koningschap van het huis van David zou vernieuwen. De messias moest dus een afstammeling zijn van David.

Geboren in Bethlehem

Een van de bekendste oudtestamentische profetieën die in Jezus’ tijd messiaans werd geïnterpreteerd is Micha 5:1:

1 Uit jou, Betlehem in Efrata,
te klein om tot Juda’s geslachten te behoren,
uit jou komt iemand voort die voor mij over Israël zal heersen.
Zijn oorsprong ligt in lang vervlogen tijden,
in de dagen van weleer.

Wat betekende dat de messias niet alleen een afstammeling van David moest zijn, maar ook in Bethlehem zou worden geboren.

Geboren uit een maagd

Ook Jezus’ geboorte uit een maagd gaat terug op een oudtestamentische tekst waar Mattheus ook expliciet naar verwijst, Jesaja 7:14:

14 Daarom zal de Heer zelf u een teken geven: de jonge vrouw is zwanger, zij zal spoedig een zoon baren en hem Immanuel noemen.

Wacht even, jonge vrouw? Moet dat geen maagd zijn? Nee, maar in de septuaginta, de griekse vertaling van het oude testament, was jonge vrouw vertaald met maagd. En in de tijd van Jezus werd voornamelijk de septuaginta gebruikt, omdat het hebreeuws inmiddels bijna uitgestorven was.

De verschillen

De verschillen zijn groot, zo groot dat je je kan afvragen of ze het over dezelfde persoon hebben. Waren het wijzen (Mattheus) of herders (Lukas) die naar Jezus kwamen kijken. Woonden Jozef en Maria voor de geboorte van Jezus in Nazareth (Lukas) of in Bethlehem (Mattheus)? Reisden Jozef en Maria van Bethlehem naar Egypte (Mattheus) of terug naar Nazareth (Lukas)? Bleven Jozef en Maria na de geboorte van Jezus weg uit de buurt van Jeruzalem (Mattheus) of gingen ze jaarlijks naar Jeruzalem voor het pesachfeest  (Lukas)?

Chronologie

Dan is er nog een probleempje met de chronologie. Mattheus vertelt dat Jezus is geboren ten tijde van Herodes de grote, de vader van Herodes Archelaüs. Herodes de grote stierf 4 v.Chr. wat dus betekent dat Jezus voor 4 v.Chr. geboren moet zijn.

Lukas daarentegen vertelt dat Jezus is geboren tijdens de volkstelling ten tijde dat Quirinius het bewind voerde over Syrië. Nu weten we onder andere van Josephus dat Quirinius pas in 6 n.Chr. het bewind kreeg over Syrië. Dat bewind begon hij met een volkstelling die onder de Joden tot een opstand leidde.

We zitten dus met een gat van minimaal 10 jaar!

Nu zijn er pogingen gedaan om deze twee chronologieën met elkaar in overeenstemming te brengen. Voornamelijk door een eerdere volkstelling te veronderstellen, en daarnaast dat Quirinius ook een eerdere termijn had als bewindvoerder van Syrië tijdens die eerdere volkstelling. Behalve dat beide veronderstellingen niet te staven zijn met feiten is het ook gek dat Lukas het heeft over een volkstelling ten tijde van Quirinius, en niet de eerste volkstelling onder Quirinius. Zeker gezien de beruchtheid van de volkstelling van 6 n.Chr. zou Lukas zeker duidelijk hebben gemaakt dat hij niet die maar een andere bedoelde.

Conclusie

Ik kan hieruit alleen maar concluderen dat de maagdelijke geboorte van Jezus geen historische gebeurtenis is. Niet omdat zoiets wetenschappelijk gezien niet zou kunnen, maar omdat het bronnenmateriaal onvoldoende is. Wat we feitelijk hebben zijn drie messiaanse profetieën – afstammelingschap van David, geboorte in Bethlehem, geboorte uit een maagd – die tot twee totaal verschillende verhalen zijn verwerkt.

Als we dit combineren met wat we eerder zagen, dat het verhaal van Jezus’ maagdelijke geboorte pas rond 80-85 voor zover wij weten voor het eerst in de bronnen opduikt komen we tot een logische verklaring. Christenen waren al snel Jezus gaan zien als de joodse messias (christus is grieks voor messias) en kwamen dus tot de overtuiging dat de messiaanse profetieën op Jezus van toepassing moesten zijn. We hebben eerder gezien dat Mattheus het geen probleem vond om zijn beschrijving van Jezus’ leven aan te passen aan oudtestamentische profetieën. Zo zal het ook met deze twee verhalen zijn gegaan over de maagdelijke geboorte.

PS: Oordeel?

Dit is geen oordeel, ik beschuldig Mattheus en Lukas niet van achterbaks gedrag. Dit is gewoon een uitvloeisel van hoe het in die tijd werkte. Het enige dat ik wil zeggen is dat Jezus niet echt is geboren zonder dat daar enige vorm van seks aan is voorafgegaan.

Advertenties

10 reacties op “Is Jezus geboren uit een maagd? (2)

  1. […] Is Jezus geboren uit een maagd? (2) « Bram van Dijk's Blog Zegt: januari 24, 2010 om 10:05 […]

  2. Voor de helderheid van je zoektocht is het misschien goed om aan te geven wat jouw vervolgstappen zijn.
    Je kunt hier alle ontdekkingen van de historisch-kritische methode laten horen (niks mis mee), maar wat is de link met jouw (niet-)geloven?

    Want blijkbaar was het voor Johannes en Paulus dus helemaal geen issue om, ondanks dat Jezus niet was geboren uit een maagd (voor zover zij wisten) of zelfs maar uit Bethlehem kwam, toch hun hele leven in Zijn dienst te stellen.
    Is bij jou de gedachtengang: maagdelijke geboorte onplausibel – dus ik geloof niet dat Jezus nu nog leeft?
    Dan is het voor ons & jezelf spannend om eens te doordenken waarom Johannes & Paulus wel en jij niet.

    Overigens, om voor 1 keer op een detail van je verhaal in te gaan: er is een plausibele verklaring omtrent herodes & quirinius. (zie: http://www.amazon.com/Case-Christ-Journalists-Personal-Investigation/dp/0310209307/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1264435937&sr=1-1#reader_0310209307 en typ als zoekwoord ‘quirinius’)
    Ehrmann vindt het erg leuk om die verklaring niet te noemen. Dat was mijn voornaamste reden om hem ‘niet helemaal eerlijk’ te noemen (zie eerder blog van je).

  3. op wikipedia staat e.e.a. ook. Zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Publius_Sulpicius_Quirinius
    Het is duidelijk: dit gaan wij niet ff oplossen hier. Maar ik vind het dus wel flauw dat Ehrmann dit niet noemt.

  4. Quirinius: Het lange verhaal kun je hier lezen:
    http://www.infidels.org/library/modern/richard_carrier/quirinius.html

    Het korte verhaal is als volgt.
    Om het verhaal te laten kloppen moeten we voor twee dingen zorgen:
    1. Quirinius was eerder consul of iets dergelijks in Syrië;
    2. Er was een eerdere volkstelling.
    En eigenlijk ook nog:
    3. 1 en 2 waren tegelijkertijd, en wel eerder dan 4 v.Chr. (dood van Herodes de grote)

    Niet alleen is er geen goed bewijs voor zowel 1 als 2, er zijn goede argumenten dat ze niet kloppen.
    1. We weten wie de consuls waren in Syrië voordat Quirinius het werd in 6 n.Chr.
    Dus als hij al consul was, was het een gedeeld consulaat waarbij Quirinius niet in de normale geschiedschrijving terecht is gekomen, iets waar geen precedent voor is.
    2. Voor 6 n.Chr. was Israël een autonome provincie in het Romeinse rijk. Dus de Romeinen konden helemaal geen volkstelling houden. Pas toen ze bij Syrië werden gevoegd in 6 n.Chr. kregen de Romeinen het direct voor het zeggen, en kwam er dus een volkstelling. Daarom ging die volkstelling in 6 n.Chr. ook gepaard met rellen.

    Maar, zelfs als Quirinius een eerdere termijn had, zo rond 7 v.Chr., en hij in die tijd in Israël een volkstelling liet houden (al had Syrië toen niets te zeggen over Israël) dan nog is er iets heel vreemds. Namelijk, dan zou Lukas duidelijk hebben moeten maken dat het ging om de eerste volkstelling onder Quirinius, en niet de tweede, met al die rellen.

    Dus, conclusie: De mensen die blijven beweren dat het wel klopt van die volkstelling zijn juist die mensen die de bijbel lezen als was het wikipedia of BINAS. Vervolgens proberen ze wat historie erbij te verzamelen om het bijbelverhaal te laten kloppen.

    Het is volkomen logisch dat Ehrman hier geen aandacht aan besteedt, omdat het echt alleen maar apologetiek is, en niets met wetenschap te maken heeft.

    —————————–

    Dan nu Paulus en Johannes, een veel interessanter punt. Ja, je kan best christen zijn zonder dat je in de maagdelijke geboorte gelooft. Als ik me goed herinner zegt Berkhof dat hij het betreurt dat de maagdelijke geboorte in de apostolische geloofsbelijdenis terecht is gekomen (zegt hij in ieder geval van de hemelvaart, maar volgens mij ook van de maagdelijke geboorte).

    Maar mijn stelling is: je moet dus wel je christelijke geloof aanpassen. Als je dit verhaal van mij aanneemt, was Jozef gewoon de vader van Jezus, of misschien wel een Romeins soldaat zoals oa. door Paul Verhoeven is gesuggereerd.

    Daarnaast moet je met je bijbelvisie gaan stoeien. Want er staan dus verhalen over Jezus in de bijbel die niet historisch zijn.

    Voor de echte orthodoxe christen, van reformatorische of evangelische snit, is dit niet acceptabel. Ik denk ook niet dat jij ooit dit verhaal van de preekstoel zal vertellen.

    Dus, ja, mijn bekering tot ongeloof heeft met meer dan alleen de maagdelijke geboorte te maken. Zonder maagdelijke geboorte kun je best christen zijn of blijven, alleen wordt het wel een iets ander soort christendom dan waar jij en ik mee zijn opgegroeid.

    Daarom is dit voor mij persoonlijk toch belangrijk geweest. Ik heb deze verschillen tussen Mattheus en Lukas altijd al geweten. Pas toen de mogelijkheid voor mij bestond dat het christendom niet waar is, pas toen kon ik de logische conclusie trekken dat dit verhaal niet historisch is.

    En dat betekende voor mij (naast een boel andere dingen!) dat ik mijn geloof moest aanpassen of verliezen. Voor mij is het (voorlopig?) verliezen geworden. Voor bijvoorbeeld de heren en dames van “Op Goed Gerucht” betekent het veranderen.

    Ondanks dat ik nog niet overtuigd ben door OGG, vind ik hun wel een stuk sympathieker dan mensen die beweren dat er wel een volkstelling was onder Quirinius rond 7 v.Chr. (en dat is niet persoonlijk naar jou bedoeld).

  5. Stel dat het geknutsel was van de eerste orde….
    Ze hebben net zolang OT-ische gegevens verzameld en daar een samenhangend geheel van gemaakt om maar te verklaren dat er een bijzonder mens op aarde geweest is, met boven-natuurlijke gaven en dus ook een boven-natuurlijke afkomst… dan hadden ze op zijn minst toch knappe wetenschappers geweest moeten zijn met een enorme vaardigheid, die veronderstelt dat je dingen zo kunt ordenen, rangschikken, opnieuw ordenen en met elkaar vergelijken… en dat zonder computer en dat zonder de econometrische vaardigheden (het waren ongeletterde mensen (Handelingen 4:13!). Later komt dara de geleerdheid van Paulus bij (in Handelingen 26:24 wordt Paulus verweten dat hij ‘geleerdheid ten toon spreidt’).
    Je kunt, denk ik, op twee manieren reageren op exacte gegevens in de Bijbel: vanuit ongeloof en dan gaan het bewijzen worden. Of uit geloof en daarmaar kun je gaan nuanceren. Dat vertrekpunt is niet helemaal onbelangrijk omdat het lijkt alsof het exacte onderzoek geleid heeft tot ongeloof… en mijns inziens heeft dat niets te maken met het wel of niet geloof hechten aan de maagdelijke geboorte van de Christus. Maar wel of hij erkend de Zoon van God is voor jou, voor mij.

  6. Aangezien de geboorteverhalen pas zo’n 50 jaar na de dood en zo’n 80 jaar na de geboorte van Jezus opkomen, denk ik niet dat het zo heel erg lastig is om drie van de bekendste messiaanse profetieën bij elkaar te vegen.

    Dat hoefden Petrus en Johannes (de ongeletterden) dus helemaal niet zelf te hebben gedaan.

    Wat wel zo is, is dat christenen daarvoor al overtuigd waren dat Jezus de messias was.

    Eens dat je op twee manieren kan kijken naar de bijbel. Maar volgens mij is het een volwassener manier om kritisch naar de bijbel te kijken. En bedenk daarbij dat ik kwam vanuit geloof en ben gaan nuanceren tot er “niets” over was.

    Ik snap je laatste zin niet precies. Volgens mij heeft het feit of Jezus zoon van god is, niets te maken met of ik of jij dat erkennen of niet. Dat is gewoon iets dat klopt of niet.

  7. Quote:
    “De verschillen zijn groot, zo groot dat je je kan afvragen of ze het over dezelfde persoon hebben. Waren het wijzen (Mattheus) of herders (Lukas) die naar Jezus kwamen kijken. Woonden Jozef en Maria voor de geboorte van Jezus in Nazareth (Lukas) of in Bethlehem (Mattheus)? Reisden Jozef en Maria van Bethlehem naar Egypte (Mattheus) of terug naar Nazareth (Lukas)? Bleven Jozef en Maria na de geboorte van Jezus weg uit de buurt van Jeruzalem (Mattheus) of gingen ze jaarlijks naar Jeruzalem voor het pesachfeest (Lukas)?”

    De één vertelt over herders die in dezelfde nacht naar een stal kwamen (Lukas) en de ander over wijzen die na de geboorte op pad gingen naar een ver land, daar veel later aankwamen en bij een huis moesten aankloppen (Mattheus). Blijkbaar zijn Jozef en Maria een tijdje in Bethlehem blijven wonen. Trouwens, Herodes had geïnformeerd naar het precieze moment waarop de ster was verschenen en vond het naar aanleiding daarvan nodig om voor de zekerheid maar meerdere jaargangen joodse jongetjes in Bethlehem te vermoorden.

    Het is ook best mogelijk om 8 dagen na de geboorte naar de tempel te gaan, als Herodes nog nergens van weet, (Lukas) en jaren later te besluiten dat het niet verstandig was om weer in dezelde streek neer te strijken (Mattheus). Het feit dat Lukas de vlucht niet noemt, maar alleen de uiteindelijke plaats waar Jezus opgroeide, spreekt het verhaal van Mattheus niet tegen, dat ze inderdaad naar Nazaret gingen, maar eerst naar Egypte waren gevlucht.

    Het één past uitstekend bij het ander, alleen vertelt de ene evangelist een ander verhaal uit dezelfde periode.

    Mijn buurvrouw kan je vertellen dat ik vanochtend 8.45u met Roos in de wandelwagen vertrok en boodschappen heb gedaan. Maar René zal je vertellen dat hij vanochtend om 9u met Roos op het consultatiebureau was en daarna naar zijn werk is gegaan. En beide verhalen zijn waar.

  8. Ter aanvulling nog een paar opmerkingen:

    – Juist die schijnbare tegenstrijdigheid in de verhalen maakt het voor mij aannemelijker. Als je een exercitie “achteraf profetiën invullen” gaat doen, waarom dan niet allemaal hetzelfde verhaal? Zeker als ze het ook nog eens niet zelf verzonnen hebben.

    – Waarom sterven voor een mythe die je zelf in de wereld hebt gebracht? Het is een historisch feit dat de meeste discipelen/apostelen een marteldood gestorven zijn vanwege het evangelie. Zou jij dat doen als je het verhaal zelf verzonnen hebt? Je zegt dat het “in die tijd gewoon zo werkte” dat je je verhaal met terugwerkende kracht een beetje aanpast, maar ook toen was een leugen een leugen en wie sterft er nou voor een leugen?

  9. Ha Inge,

    Ik zou toch echt Mattheus en Lukas er nog eens bijpakken. Je vergeet bijvoorbeeld in jouw harmonisatie dat volgens Matheus Jozef en Maria voor Jezus geboorte in Bethlehem woonden en pas na Egypte voor het eerst in Nazareth terecht kwamen. Volgens Lukas woonden ze in Nazareth en kwamen alleen voor de volkstelling naar Bethlehem toe. Apart dat ze dan vervolgens een jaar of twee in Bethlehem blijven plakken ipv gewoon teruggaan.

    Wederom berust jouw reconstructie op een: “het is toch mogelijk dat”, maar echt plausibel is het niet. De geest van beide verhalen doe je er geen recht mee: volgens Matheus zijn Jozef en Maria bang voor Herodes Archelaüs en gaan ze Jeruzalem uit de weg, maar volgens Lukas gingen zijn ouders jaarlijks naar de tempel, dus niet alleen na 8 dagen voor de besnijdenis.

    Dus ja: natuurlijk verwacht je niet dat verschillende verhalen van een zelfde gebeurtenis precies overeenkomen. Maar je moet niet vergeten dat we ook enige overeenkomsten verwachten in de niet-essentiële details.

    ———————————————————–
    Sterven voor een leugen is altijd een populair argument geweest. Maar het heeft niets met dit verhaal te maken:
    -niemand beweert dat de discipelen zelf met dit verhaal zijn gekomen, tenzij je gelooft dat de schrijver van het eerste evangelie echt een van de twaalven was, maar ook daar zijn niet echt goede argumenten voor;
    -we hebben het over 80 jaar tussen de gebeurtenis en de bron, het is helemaal niet gek dat er dan verhalen ontstaan op een heel organische manier, het is helemaal niet gezegd dat er één auteur achter zit die bewust een leugen heeft verkondigd;
    -maar zelfs als dat wel zo is: christenen stierven niet vanwege hun geloof in de maagdelijke geboorte, de maagdelijke geboorte kan dus best een latere ontwikkeling zijn binnen het christendom die is ontstaan vanuit het al bestaande geloof dat Jezus de messias was, iemand zou dus het verhaal kunnen hebben verzonnen, hebben geweten dat het “een leugen” was, en toch zijn gestorven voor zijn geloof, omdat hij dit verhaal alleen maar had verteld om duidelijk te maken wat zijn geloof precies is;
    -bovendien ga je er nu vanuit dat de discipelen niet oprecht van iets overtuigd kunnen zijn geweest dat gewoon niet waar is.

    Dat laatste is erg problematisch:
    -waarom volg je de koran dan niet, of geloof je dat dat een bewuste leugen is?
    -het wordt zo ook wel erg zwart/wit, historisch waar of een leugen, als je het zo beoordeelt kom je wel meer aantoonbare leugens tegen in de bijbel. Beste voorbeeld is dat volgens Mattheus bij de intocht in Jeruzalem Jezus op twee ezels tegelijkertijd reed. Dat heeft hij veranderd van Markus waar hij het verhaal van heeft overgenomen om de profetie van Zacharias beter uit te laten komen. Was dat een leugen van Mattheus? Of is dat gewoon zijn literaire manier om duidelijk te maken dat Jezus OT profetieën heeft vervuld en dus de messias is. Het lijkt mij het tweede…

    En als zijn verhaal over de ezeltjes niet historisch is bedoeld, waarom zou dan ook niet het verhaal over de maagdelijke geboorte bij Mattheus niet letterlijk bedoeld zijn, maar meer als literaire manier om zijn punt duidelijk te maken: Jezus was de messias.

  10. […] dan zijn we bij Jezus aanbelandt. Jezus was mijns inziens een mens. Niet geboren uit een maagd. Hij werd een discipel van Johannes de doper en begon op een gegeven moment zelf te prediken, […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: