Een reactie plaatsen

Evolutie en ethiek

In mijn vorige schrijven heb ik aangegeven dat volgens mij de huidige stand van de wetenschap over het ontstaan van de aarde niet kan samengaan met een geloof in en goede schepping en een zondeval. Zoals ik daar ook al gezegd ben ik niet de enige die tot die conclusie is gekomen. Ook de christelijke ethicus Theo Boer betoogt een dergelijke stelling in dit artikel uit het ND. Maar hij gaat nog verder, volgens hem staat evolutie haaks op de (christelijke) ethiek.

Wat is het probleem?

Boer heeft het over het centrale principe mechanisme dat “complexe leefvormen zijn ontstaan dankzij selectieprocessen waarin het sterke overleefde en het zwakke het loodje legde”. Als de mens dus door natuurlijke selectie is ontstaan is  daar heel veel lijden aan voorafgegaan.

“Een concurrerende soort of een bedreigend exemplaar van de eigen soort werd opgegeten, weggejaagd, tot slaaf gemaakt, uitgeroeid, van de rots geduwd of op een ijsschots gezet. Parasieten, bacteriën en virussen decimeerden een populatie totdat er enkele exemplaren resistent genoeg waren – of niet en dan was dat ‘einde soort’, opgeruimd staat netjes.”

Dit in tegenstelling tot de huidige ethiek:

“Wij gaan ervan uit dat elk exemplaar van de menselijke soort een bijna absoluut recht op leven en welzijn heeft. Dat is wat zowel een christelijke ethiek als zijn seculiere collega’s (het humanisme, de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens) nog altijd eendrachtig doen. […] Alles, sterk en zwak, aangepast of onaangepast, slim of dom, het hoort erbij.”

De combinatie van beiden leidt tot het volgende:

“Maar als evolutie écht Gods manier was om te scheppen, zitten we met het volgende probleem: hoe weten we dat de evolutie al is voltooid? En wat als zou blijken dat onze humane moraal een proces van verdere evolutie in de weg staat?”

Met als uitsmijter:

“Nu evolutiedenken binnen de kerken een steeds voornamere plaats inneemt, en ook christenen zichzelf steeds meer zien als resultaten van een proces van ontwikkeling dat eerder wreed is te noemen dan barmhartig, wordt de vraag prangender met welk recht we enkele van de centrale mechanismen uit de evolutie eigenlijk niet zouden overnemen in plaats van ze te verwerpen. Ik zou op die vraag nog wel enkele antwoorden weten te bedenken, maar huiver bij de gedachte dat die niet overtuigen.”

Boer betoogt dus dat in het evolutiedenken de mens niet de kroon op de schepping is, en dat we door onze ethiek het evolutieproces stoppen. Dit komt omdat we door voor de zwakkeren in de samenleving te zorgen ook de niet-aangepasten overleven, ofwel, er is geen survival of the fittest meer. En daarom is de moraal slecht vanuit evolutionistisch oogpunt.

Evolutie = ethiek?

Boer maakt hierbij een belangrijke impliciete stap: hij interpreteert het mechanisme van survival of the fittest als een ethisch concept. Dit lijkt mij een voorbeeld van de wet van het instrument: “Als je alleen een hamer hebt, zal ieder probleem op een spijker lijken”.

Maar zelfs als het al als een ethisch concept wordt gezien, kent de ethiek nog een onderscheid in descriptieve en prescriptieve ethiek. Descriptief beschrijft aanwezige moraal, prescriptief geeft een (fictieve) optimale moraal. Het mechanisme van survival of the fittest valt natuurlijk in de eerste categorie, ze beschrijft hoe evolutie heeft gewerkt, maar Boer interpreteert het als een prescriptief iets.

Dus volgens mij is de tegenstelling tussen evolutie en moraal niet zo groot als Boer suggereert.

Cognitieve dissonantie

Wat ik vervelender vind aan het verhaal van Boer is hoe hij omgaat met de spanning tussen de ethiek (“de overtuiging dat een humane moraal een terugverwijzing was naar een goede schepping zonder zonde”) en de evolutietheorie. Zoals ik vorige keer al schreef zijn er twee mogelijkheden: verwerpen van (delen van) de evolutietheorie of aanpassen van het eigen geloof.

Boer maakt geen duidelijke keuze. Alleen suggereert hij wel dat dit een reden is om evolutie af te wijzen, door de ethiek hoog te laten staan en steeds met onzekerheid te spreken over of evolutie echt plaats heeft gevonden. Dit lijkt mij een heel slechte redenatie:

  • Evolutie is niet waar, omdat onze ethiek dan aangepast moet worden.

De biologische vraag of evolutie plaats heeft gevonden is totaal onafhankelijk van de implicaties die het kan hebben op de ethiek. Als evolutie plaats heeft gevonden zullen ethici met de eventuele implicaties daarvan rekening moeten houden. Maar die ethische implicaties hebben geen enkele invloed op de waarheid van de evolutietheorie.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: