10 reacties

Het probleem met orthodoxe theologie

Ik heb eerder geschreven over wat geloven is. Deze keer gaan we het hebben over wat christenen precies geloven. Dan heb ik het wel over de orthodoxe leer, maar die is wel toepasbaar van refo tot pinkster.

Christelijke theologie in een notendop

Als je het geloof zo ver mogelijk uitkleedt hou je altijd nog vier thema’s over. In het bovenstaande plaatje zijn deze schematisch weergegeven.

  1. God heeft alles goed geschapen.
  2. Er is iets gebeurd, waardoor de goede schepping een gebroken schepping is geworden, het klassieke bijbelverhaal hierbij is van Adam en Eva en de slang en de appel.
  3. Door de komst (en vooral de dood en opstanding) van Jezus is er een mogelijkheid gekomen om terug te gaan naar de goede schepping, daarom wordt Jezus ook wel heiland (=heelmaker) genoemd.
  4. De terugkeer naar de goede scheppingstoestand ligt nog in de toekomst, dat kan dan door de wederkomst, of doordat er na de dood een hemel is.

Hier valt wel meer over te vertellen, en verschillende stromingen interpreteren de verschillende stappen soms net iets anders, maar dit is het verhaal dat christenen vertellen, dit is het verhaal dat ik jarenlang in de kerk heb gehoord, dit is waar ik jarenlang in heb geloofd.

Het grote probleem

Wat is nu het grote probleem hiermee? Niet de schepping, zolang de wetenschap nog niet alles heeft verklaard blijft er nog wel een gaatje over waar we god in kunnen stoppen. Dat Jezus op aarde rondliep en is gekruisigd is ook een historisch feit (over de opstanding zal ik het later nog wel eens hebben). En het geloof dat er in de toekomst iets gaat gebeuren is moeilijk te falsificeren.

Het grote probleem is de zondeval. Want wat leert de zondeval? De bijbel vertelt expliciet dat toen pas de dood in de wereld kwam. Dit is door de meeste theologen uit het verleden zelfs verder getrokken naar alle ziektes, aardbevingen en zelfs vleeseten, voor de zondeval zouden leeuwen dus vegetariërs zijn geweest en naast het lam hebben geslapen.

Maar wat leert ons de wetenschap? De wetenschap leert ons dat er voordat de mens op aarde rondliep, dus voordat er een zondeval kan zijn geweest, er al complete diersoorten zijn uitgestorven. Bijvoorbeeld, 65,9 miljoen jaar gelden, voordat de eerste mens op aarde rondliep, viel er een meteoriet van zo’n 10 kilometer in doorsnee neer in Mexico met als gevolg dat alle dinosaurussen uitstierven. Hoe is dit te rijmen met een goede schepping waarin de dood nog niet bestaat? Of is de zondeval al gebeurd voordat er een mens op aarde rondliep?

Ben ik de enige die dit doorheeft?

Dat is een vrij duidelijk verhaal, maar ben ik de enige die dit heeft verzonnen? Nee, natuurlijk niet, massa’s theologen voor mij hebben dit ook ingezien. En niet iedereen is van zijn of haar geloof gevallen. Er moet alleen wel wat gebeuren, en eigenlijk zijn er maar twee opties:

  1. Wetenschappelijke theorieën die ingaan tegen genesis 1-3 worden verworpen. In het meest extreme geval kom je uit bij het jonge-aarde-creationisme, maar er zijn ook mildere versies:
    • De aarde is bijvoorbeeld wel oud, maar de komst van de mens was een scheppingsdaad van god, en het verhaal van Adam, Eva en de appel is wel echt gebeurd. Tim Keller suggereert in zijn boek In alle redelijkheid bijvoorbeeld dat genesis 1 een poëtisch weergave is van de schepping, maar genesis 2 en 3 vertellen hoe het echt gebeurt is. Hiermee is hij de schepping in zes dagen kwijt, maar behoudt hij het belangrijkste, er was een schepping en een zondeval.
    • Het verhaal van Adam en Eva en de appel en de slang wordt gezien als een soort allegorie, maar de essentie blijft bestaan. Namelijk dat de mensen god hebben verworpen.
  2. De christelijke theologie wordt aangepast. Dit is wat theologen al decennia lang massaal aan het doen zijn. Voor Nederland is denk ik de belangrijkste Hendrikus Berkhof, zijn boek Christelijk geloof wordt al jarenlang gebruikt om theologiestudenten dogmatiek bij te brengen. In dit boek wijst hij op dit probleem, en pas hij zijn theologie aan. Generaties dominees weten dus van deze spanning tussen wetenschap en klassieke orthodoxe theologie.

Waarom?

Waarom wordt dit probleem in vele kerken genegeerd? Er wordt gepreekt over de gebroken schepping, over zonde, dat alles weer goed zal worden zoals het eens is geweest, maar nooit wordt de spanning met evolutie besproken. Nooit wordt erbij gezegd, dat als je dat gelooft je (dele van) de evolutietheorie moet afwijzen.

Ja, er is iets mogelijk als geloof in theïstische evolutie, maar de prijs die je betaalt is dat je niet meer kan spreken over de zondeval. Generaties dominees weten dit dankzij Berkhof. Waarom wordt dit genegeerd?

Of mis ik iets? Wie het weet mag het zeggen…

Advertenties

10 reacties op “Het probleem met orthodoxe theologie

  1. hoi bram nou ik ben dus zo’n theoloog die berkhof heeft geleerd en toch nog spreekt op de kansel over de zondeval. hoe krijg ik dat nu voor elkaar? Je stelt goede vragen, ik moest er wel even over nadenken.

    ik denk ten eerste dat ik idd geloof in een goede schepping een hele tijd terug. Tim Keller-achtig. Dan heb ik met die dino’s dus geen probleem.

    Het belangrijkste om over een zondeval te spreken vind ik echter dat het niet een statisch gebeuren is heel lang geleden, maar dat bezoekers van een kerkdienst ook weten van een zondeval in hun eigen leven. De bijbel is geen wikipedia, maar verkondiging. En aansluitend bij de zondeval in je eigen leven klinkt het evangelie van Jezus Christus: ‘Ik bevrijd je van de schuld en gevolgen van jouw persoonlijke zondeval en maak alle dingen nieuw. Ook in jouw leven.’

    Daarom ook negeer ik op de kansel (voor catechese wel geschikt) het eventueel bijten van elkaar van evolutie en perfecte schepping / zondeval / het probleem in jouw blog geschetst. Daar komen die mensen namelijk niet hun bed voor uit zondagochtend. Ze willen horen hoe ze verder moeten leven na hun eigen zondeval, hoe ze het geluk kunnen vinden. Dat staat mijns inziens dan los van vragen als of de slang nu echt heeft gesproken of niet (leuk weetje: dit dispuut was oorzaak van de afscheiding in 1926 van de gereformeerde kerken in hersteld verband). Daar ga ik dan ook niet op in.

    Je stelt de vraag: mis ik iets?
    ehm… misschien hebben wij een andere opvatting van wat er op de kansel moet worden gezegd? Zou het jou geholpen hebben als predikanten op de kansel op dit soort vragen zouden zijn ingegaan?

  2. jw, hier kan ik wel iets mee. Toch een paar opmerkingen:

    1. Als je de zondeval voor de dino’s plaatst, zijn het dus muizen/fruitvliegjes/bacterieën geweest die van de appel hebben gesnoept. Maar aangezien evolutie ons leert dat dat de voorouders waren van mensen…

    2. Als je de zondeval weglaat (zoals bijvoorbeeld Berkhof heeft gedaan) krijg je een paar andere problemen met je theologie:
    -Probleem van het kwaad: Standaard theodicee is dat god alles wel goed gemaakt heeft, en dat het kwaad door toedoen van de mens (zondeval) de wereld in is gekomen.
    -Zonder zondeval was de schepping net zo gebroken als de wereld vandaag de dag is. Hierdoor verlies je dus ook het vaste vertrouwen in een terugkeer naar de goede staat van de schepping in dit leven (wederkomst) of het volgende (hemel).

    3. De switch naar persoonlijke zondeval vind ik een spannende gedachte, maar zolang je god als schepper blijft zien (en dat lijkt mij wel een minimum vereiste om iemand god te noemen) blijf je met problemen zitten:
    -god heeft mij zo gemaakt, daarom zondig ik.
    -natuurlijk kwaad, aardbevingen en tsunami’s en zo, zijn ontwerpfoutjes van god?

    4. Over preken, ik zou het interessant hebben gevonden als dit soort zaken in preken aan de orde zouden komen. Wat er gebeurd zou zijn met mij is lastig te voorspellen. Misschien had ik dan wel eerder vragen gesteld bij de antwoorden uit de preken en was ik eerder weggelopen uit de kerk. Dus het kan een goede strategie zijn om lastige onderwerpen links te laten liggen.

  3. […] Ik denk dat de meeste christenen hier zullen zeggen dat er een rode draad door de bijbel loopt die waar is, namelijk dat god alles heeft gemaakt, Jezus zijn zoon is, enzovoort. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de vier dogma’s die volgens mij het orthodoxe christendom kenmerken. […]

  4. Op deze site staat een vrij goed artikel van Robin Collins over de zondeval
    en evolutie : http://home.messiah.edu/~rcollins/
    Ook George Murphy zegt mooie dingen in dit artikel: http://www.asa3.org/asa/pscf/2006/pscf6-06murphy.pdf

  5. Hallo Joost,
    Interessante verhalen. Ze houden zich goed aan wat ik hier heb verteld, ofwel evolutie verwerpen ofwel de theologie aanpassen. Zij kiezen allebei voor het aanpassen van de theologie.

    Ze krijgen het wel voor elkaar om dat zo minimaal mogelijk te doen, zo had ik het nog niet eerder gelezen. Maar ik geloof niet dat daarmee alles gered is, twee dingen.

    1. ze geven best een aantal dingen op waar veel christenen niet aan zouden willen, bijvoorbeeld dat de mens oorspronkelijk onsterfelijk is geschapen, en dus ook eeuwig zal leven. (Natuurlijk kun je dat op een andere manier repareren, maar het o zo mooie, simpele, consistente, “mensen zijn nu eenmaal onsterfelijk” ben je kwijt) En dat god alles goed heeft geschapen is ook niet meer zo.

    2. Er zijn nog best een aantal problemen op te lossen, beiden gaan bijvoorbeeld nog heel erg uit van goddelijke inspiratie van de bijbel. Dus alle dingen die niet letterlijk waar zijn moeten wel geestelijk waar zijn, zelfs als de originele auteurs het wel letterlijk bedoelden. Dit vind ik persoonlijk een vrij lastig fundament om je hele wereldvisie op te bouwen.

    Daarnaast het probleem van het kwaad. De “complete zondeval” is dè manier om de schuld van alle kwaad van god weg op de mens af te schuiven. Maar nu worden tsunami’s en aardbevingen toch echt ontwerpfouten van god.

    Als laatste wat ik nog wil noemen is een probleem met theïstische evolutie wat hieraan ten grondslag ligt. Als god de evolutie leidt, zou je een constante lijn verwachten van bacterie naar mens. Bij mijn weten (ik ben zeker geen bioloog) gaat het hele evolutieproces ook wel eens op-en-neer. En wat dan te denken van het uitsterven van de dinosaurussen? Is dat zoiets als de zondvloed, god die even overnieuw begint?

    Geloof jij zelf wel in zo’n aangepaste zondeval in een theïstische evolutie?

  6. Eerst even je laatste vraag: ik geloof in de zondeval, ja. Chesterton zei dat je de erfzonde kunt aantonen door de ochtendkranten te lezen 🙂
    Daarnaast accepteer ik de evolutietheorie. Er zijn inderdaad wat theologische moeilijkheden, maar die zie ik zeker niet als onoverkomelijk.

    Murphy en Collins passen de theologie inderdaad wat aan, maar beiden blijven ook m.i. binnen de grenzen van de christelijke orthodoxie.
    Daarnaast moet je niet vergeten dat de lezing van genesis 1-3 nooit echt eenduidig is geweest, door de kerkgeschiedenis heen is er heel anders over gedacht dan creationisten nu doen.

    Dan nog even je puntjes:
    dat de mens onsterfelijk is geschapen (laat staan dat de rest van de schepping dat is) is niet uit de Bijbel te halen.
    In Genesis 3:22 staat […] Nu wil ik voorkomen dat hij ook vruchten van de levensboom plukt, want als hij die zou eten, zou hij eeuwig leven.
    Hier zou je uit kunnen halen dat de mens afhankelijk was van de ‘levensboom’, en dus niet uit zichzelf onsterfelijk was.

    Dat God de wereld niet goed heeft geschapen, zie ik niet in. Natuurlijk gaat het verhaal van ‘mens eet van de boom, lijden komt in de wereld’ niet meer op, maar die verklaring doet toch al nauwelijks recht aan het lijden, en is al helemaal niet te gebruiken als oplossing voor het probleem van het lijden.
    Ik denk niet dat tsunami’s en aardbevingen een ontwerpfout van God zijn, meer dat ze noodzakelijk zijn in een wereld zoals deze waarin mensen zoals wij kunnen leven, waarin vaste natuurwetten noodzakelijk zijn.

    Dat beide schrijvers uitgaan van een goddelijke inspiratie van de Bijbel is vrij logisch, daarom zijn ze ook christen. Het geloof dat de Bijbel het woord van God is, is behoorlijk centraal in het christelijk geloof.

    Ik ben het met je eens dat het moeilijk is om een wereldvisie te bouwen rond de gedachte dat de Bijbel geïnspireerd is.
    De canon van de Bijbel is pas tot stand gekomen in de eeuwen na Christus, dus is het niet zo dat de Bijbel het fundament van het geloof is. Dat is het geloof in Jezus, zoals weergegeven in de geloofsbelijdenissen.

    Wat mij betreft is het eerder andersom: ik ben christen, en daarom accepteer ik de Bijbel.
    (Overigens denk ik wel dat er goede argumenten zijn voor de inspiratie van de Bijbel)

    Dat zijn heel wat zaken, in een kort stukje! Je kunt me verder wel mailen, dat gaat toch wat makkelijker dan via zo’n site.

  7. […] Ik heb eerder het orthodoxe christelijk geloof geschetst in aan de hand van 4 dogma’s: de goede schepping, […]

  8. […] van dit grote plaatje. Maar juist deze twee ideeën vind ik bij nader inzien nogal vreemd, zie hier en […]

  9. […] blijken zelfs de meest basale wetenschappelijk inzichten over het ontstaan van de aarde al theologische problemen op te leveren. En als laatste levert het zelfs vraag op of er überhaupt een schepper is […]

  10. […] Wat hier ook nog meespeelt is dat het “en god zag dat het goed was”, en daarmee de doctrine van de goede schepping volledig is gebaseerd om genesis 1 en dus op een ander verhaal. Dus de hele theologische constructie van goede schepping en zondeval lijkt vooral gebaseerd op het combineren van deze twee tegenstrijdige scheppingsverhalen. Nog een reden dus om niet in de zondeval te geloven, zie ook hier. […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: